Lichtpuntjes

Elk nadeel heb z’n voordeel. Hoewel ik, tot verdriet van mijn man, niet bepaald fan ben van voetbal had Johan Cruyff hier wel een punt. Door de coronacrisis is er veel niet mogelijk. Musea zijn gesloten, net zoals gebedshuizen; seminars worden afgeblazen; zelfs de masterclasses voor de postBM groep bij de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam konden niet doorgaan. Als zzp’er zit ik dan ook al enkele weken werkloos thuis. De eerste weken kon ik door ziekte niets anders dan heen en weer lopen tussen bank en bed, maar intussen kan ik gelukkig iets meer.

Hoe kan je gebruikmaken van de weinig lichtpuntjes die deze crisis je biedt? Voor mij is het bijvoorbeeld wel goed om een keer iets meer rust te hebben. Zo heb ik eindelijk tijd om vaker een column voor jullie te schrijven, lees ik meer en heb ik zelfs tijd voor de puzzel van 1000 stukjes die ik vorig jaar voor mijn choepa heb gekregen.

Als je werk echter je passie is, is dit niet genoeg. Als ondernemer ben ik intussen getraind in het denken in oplossingen, ook als mijn emoties zeggen dat het beter is om in bed te liggen met de deken over mijn hoofd. Gelukkig zijn de meeste mensen in mijn omgeving ook creatief en zo komen we met steeds meer leuke ideeën voor wat je nog wél kan doen. Opiniestukken schrijven voor diverse bladen met mijn zwager, online masterclasses voor de jongeren en zelfs online dialoogprojecten. Ik begin steeds meer hoop te krijgen dat we hier misschien wel uitkomen, ooit. En tot die tijd kunnen we onze creativiteit nog meer gebruiken!

 

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.crescas.nl/blog/webcolumnvanhilst/iggoz/Lichtpuntjes/?fbclid=IwAR1dntUpH9MQErcXBDbht2FSFLG3LIsxvfeuq5o8N8Qe2pTBkdwS8nHppHM

Dialoog, juist nu!

De afgelopen weken is iedereen in de ban van het coronavirus. Je kan de tv niet aanzetten of je wordt doodgegooid met verhalen over dood, ziekte, recessie. Het is moeilijk niet in een diepe depressie te raken. Zeker als je, zoals ik, helaas zelf bent geveld door het virus. Langzaam begin ik weer op te krabbelen maar ben al vijf weken behoorlijk ziek.

Deze crisis heeft me echter ook andere dingen laten zien, dingen die niet zo snel in de media naar voren komen, maar die wel heel belangrijk zijn. Voorbeelden van situaties waarin wij als mensen juist laten zien samen sterk te staan. Soms zijn het kleine, persoonlijke gebaren zoals de imam waar ik al enkele jaren mee samenwerk die Dua’s, islamitische smeekgebeden, voor me zegt. Of een goede katholieke vriend die kaarsjes voor me aansteekt.

Er zijn ook grotere positieve initiatieven. Zoals Najib Amhali en Fatima Elatik die samen met een groepje mensen bloemen langsbrengen bij het zwaar getroffen Beth Shalom. Of de dialoogcommissie van de LJG die samen met leden van de Al Kabir Moskee boterkoek langs kwam brengen bij een verzorgingshuis in Amsterdam West.

WhatsApp Image 2020-04-22 at 10.57.54

Juist in een moeilijke tijd zoals deze moeten we elkaar opzoeken en voor elkaar opkomen. Zoals Ali B. tijdens onze zoomseder zei: Wij als moslims moeten zeggen “blijf van onze Joden af” en de Joden moeten zeggen “blijf van onze moslims af”. Dit zou volgens mij voor elke groep moeten gelden. Samen staan we sterk. Laten we juist nu de dialoog opzoeken. Inter- en intrareligieus!

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.crescas.nl/blog/webcolumnvanhilst/v4goz/De-dialoog-opzoeken

Interview Nieuw Wij

Debat en gesprek maken deel uit van de kern van het jodendom. Bijna niets ‘moet’ of is niet toegestaan.”

In het Scheepvaartmuseum geeft ze regelmatig rondleidingen en uitleg over onder meer de koloniale geschiedenis van Nederland en de zogeheten gouden eeuw, een stuk historie waar we nu vaak anders tegenaan kijken dan vroeger. Daarnaast geeft ze op andere locaties voorlichting over het jodendom, de godsdienst waartoe zij en ook haar man behoort. “Mijn passie is religie.”

Wat betekent het jodendom voor jou?

“In het jodendom mag je alles vragen. Debat en gesprek maken deel uit van de kern van het jodendom. Bijna niets ‘moet’ of is niet toegestaan. De rabbijn schrijft niet voor hoe je moet leven, maar is gesprekspartner. Samen zoek je naar antwoorden. Dat was voor mij prettig tijdens bijvoorbeeld Jom Kippoer. Op dit feest mag je ruim een etmaal niet eten en drinken. Voor mij is dat erg lastig. Samen hebben we gezocht naar een manier waarop het vasten voor mij wel goed te doen was. Een rabbijn staat niet boven je, maar ondersteunt en begeleid je. Hij of zij daagt je uit om zelf op zoek te gaan naar antwoorden.”

Het jodendom betekent voor Anne-Maria bewust leven en het goede doen. “Iemand kan een heel goede jood zijn, zonder in God te geloven,” zegt ze. En hoe zit dit dan voor haar? “Ik geloof in God,” zegt ze zonder aarzeling. “Tijd voor stilte en meditatie is belangrijk voor mij. Voor het slapen gaan zoekt ik altijd de stilte. Maar ik geloof niet in God als een soort wolk in de lucht, met handjes die sturen.”

Het gaat om de praktijk, om je verantwoordelijkheid en om het herstellen van de wereld.”

Ze denkt even na. “Ken je de anekdote over de man die op het dak van zijn huis zit, tijdens een flinke overstroming? Diverse mensen komen langs om deze man te redden, maar hij slaat het aanbod telkens af. Hij wacht tot God hem komt redden. De man verdrinkt en komt in de hemel. Daar vraagt hij aan God waarom Hij hem niet gered heeft. Daarop zegt God: ‘Waarom ben je zo eigenwijs? Ik heb drie keer iemand gestuurd, maar telkens sloeg je het aanbod af. Waarom heb je mijn uitgestoken hand niet gezien?’.”

Voor Anne-Maria is dit een treffend verhaal over de wijze waarop ze joods wil zijn en hoe zij in God gelooft. “Het gaat om de praktijk, om je verantwoordelijkheid en om het herstellen van de wereld, zoals de joodse gedachte van tikkun olam. Het licht is gebroken in kleine deeltjes, maar het kan door ons mensen weer echt licht worden. We hebben als mens de opdracht de wereld mooier en beter achter te laten.”

Waarom ben je geschiedenis en Hebreeuws gaan studeren?

“Ik ben van jongs af aan benieuwd naar wat mensen drijft. Het antwoord op die vraag vind je in de geschiedenis en ook in religie. Hoe kunnen we ook leren van de geschiedenis? De geschiedenis van het jodendom is heel interessant. Door de diaspora van joden is het een heel interculturele religie. Dat zie ik van heel dichtbij. Neem bijvoorbeeld mijn schoonvader. Hij komt uit Israël en heeft een Perzische achtergrond. Joden van elders zijn anders dan joden die al generaties lang in Europa leven.”

AM van Hilst
Anne-Maria van Hilst

“Het mooie van Hebreeuws vind ik het echt kunnen lezen van de Tenach, in de grondtekst. Vertalingen zijn altijd interpretaties. Het is bijzonder om de oorspronkelijke tekst te kunnen lezen. Daarbij is altijd ruimte om zelf de tekst te interpreteren en erover in gesprek te gaan, pas dan komt de tekst tot leven. Dat doe ik ook met groepen mensen, bijvoorbeeld in kerken of bij een interreligieuze vrouwenorganisatie.”

Wat brengt het jou om lid te zijn van de Liberaal Joodse Gemeente in Amsterdam?

“Het is voor mij een soort ‘thuis’, een familie. Veel mensen ken ik al lange tijd en hen kom ik in de gemeenschap vaak tegen. Er zijn samenkomsten op vrijdagavond en zaterdagmorgen waar ik regelmatig ben. De overweging naar aanleiding van een Thora-tekst, daar kan ik vaak wat mee, ik vind het mooi en ook leerzaam.”

“Ik ben ook betrokken bij het jongerenwerk en trek op met tieners die hun Bar of Bat mitswa doen, meisjes van twaalf en jongens van dertien. Ze volgen een intensief traject. Het is prachtig om met hen gesprekken te voeren en met hen de diepte in te gaan. Hoe wordt het geloof iets van hen zelf? Welke keuzes maken ze, voor wie of wat willen ze verantwoordelijk zijn? Je doet ook leuke dingen samen.”

Waarom geef je voorlichting over het jodendom?

“Het is een cliché maar daarom ook zo waar: onbekend maakt onbemind. Er bestaan zo veel vooroordelen over joden. Het is natuurlijk ook maar een kleine groep in Nederland. Soms vertellen mensen dat ze nog nooit een jood ontmoet hebben. Het is ontzettend belangrijk dat er meer kennis en begrip groeit.”

De tegenstellingen en vijandbeelden worden gecultiveerd. Dat verkoopt beter en mensen consumeren het.”

Maak je je zorgen over antisemitisme en moslimhaat?

‘Ja, daar moet je niet te licht over denken. Ik ben zelf meerdere keren bedreigd geweest. Bij onze synagoge staan altijd meerdere bewapende marechaussees. We wonen hier als joden nu vierhonderd jaar en nog steeds voelen we ons bedreigd. Het wordt naar mijn gevoel ook erger. Dat vind ik zorgwekkend. De oorzaak is dat mensen geen kennis hebben, niet van het jodendom en ook niet van de islam. Ik denk dat de werking van sociale media en ook massamedia daarin ook een grote rol speelt. Wrijving en tegenstellingen scoren goed en met iets positiefs scoor je niet. Dus de tegenstellingen en vijandbeelden worden gecultiveerd. Dat verkoopt beter en mensen consumeren het.”

Wat doe je op het gebied van interreligieuze dialoog en waarom?

“Juist vanwege die tegenstellingen ben ik in Amsterdam betrokken geraakt bij onder meer de dialoogcommissie van de Liberaal Joodse Gemeente wat leidde tot allerlei ontmoetingen met moslims en christenen. Dan gaat het niet alleen om lief zijn voor elkaar, maar ook om het échte gesprek. Je moet onder ogen zien dat mensen bang zijn voor de andere groep waartoe ze zelf niet behoren. Dat moet je serieus nemen. Mensen willen gehoord worden, serieus worden genomen. Dat betekent dat je vooral en veel naar elkaar moet luisteren. Moslimhaat boezemt me evenveel angst in als antisemitisme. Ik heb inmiddels heel veel moslimvrienden. Ik vind het ook doodeng als populisten de joodse gemeenschap instrumenteel voor hun karretje spannen. Is Wilders een vriend van de joden? Alleen zolang hem dat goed uitkomt. We moeten zorgen dat we niet tegen elkaar uitgespeeld worden en elkaar steunen en helpen.”

Welke mensen zijn inspirerende voorbeelden voor jou?

“Ik denk aan bijvoorbeeld Menno ten Brink, de rabbijn van de Liberaal Joodse Gemeente. Hij durft zijn nek uit te steken en is actief in de interreligieuze dialoog, wat hem niet door iedereen in dank wordt afgenomen. Daar heb ik ontzettend veel respect voor. En ik denk aan Anne Dijk, een bekende moslima met wie ik veel contact heb en met wie ik ook filmpjes heb gemaakt. Verder wil ik de mensen van de Al Kabir Moskee noemen, met wie we contacten hebben. Imam Marzouk Aulad Abdelah en bestuurslid Mustafa Slaby ken ik nu ruim drie jaar. Vorig jaar ben ik getrouwd en ze waren te gast op onze joodse bruiloft. Dat was prachtig. Mustafa spreekt altijd geweldig, dat raakt me dan en dan omhelzen we elkaar. Hij is een soort Marokkaanse opa voor mij.”

De groeiende polarisatie baart me echt zorgen. Mensen luisteren niet naar elkaar. Ga gewoon eens echt met elkaar in gesprek.”

Komt het nog goed met Israël en Palestina?

“Er gaan veel dingen fout op dit moment, van beide kanten. Ik vind het lastig dat je als jood in Nederland hierop aangesproken wordt. Ik ben kritisch op de Israëlische politiek maar vind het moeilijk dat joden hier in Amsterdam, en zeker kinderen, erop worden aangesproken. De extremen van beide kanten dragen naar mijn overtuiging schuld. Tegelijk zijn er ook vredesinitiatieven, van beide kanten.”

Waarover maak je je zorgen en wat geeft je hoop?

“De groeiende polarisatie baart me echt zorgen. Mensen luisteren niet naar elkaar. Ga gewoon eens echt met elkaar in gesprek en vraag de ander eens wat hem of haar bezielt of angst inboezemt. Probeer ook van sommige misverstanden de humor te zien. Tijdens een project ‘Leer je buren kennen’ viel het stil en liep het gesprek niet. We hebben toen bedacht dat iedereen grappen mocht bedenken. Geen grappen over de anderen, maar over de eigen groep. Dat gaf enorm veel ontspanning. Zo kan het dus ook.”

“Tijdens een andere bijeenkomst was er een boze jongeman die niks wilde zeggen, maar wel heel boos keek. Wat hem dwars zat? Dat wilde hij niet zeggen. Hij had een Marokkaanse achtergrond en kreeg vijf minuten het woord. Hij gaf zijn visie op de problematiek in Israël en de Palestijnse gebieden. Als gespreksleider zei ik: wat goed dat je dit deelt en we snappen je emotie. Iedereen zag hem ontspannen en na afloop hadden we nog even een gesprek samen. Hij stelde voor om dit soort dialooggesprekken ook zijn eigen moskee te gaan voeren. Dat zijn van die momenten die laten zien dat het ook anders kan. Dat ontmoeting echt leidt tot begrip.”

Dit stuk verscheen eerder op:

https://www.nieuwwij.nl/interview/probeer-van-sommige-misverstanden-de-humor-in-te-zien/?fbclid=IwAR0NI0xD65CrnfFeoh0B6LoHSQnMJwZb-6ylwTRihB98fYBbwMBwCRRmqFY

De boom van Linda

Al enkele jaren ben ik actief in de interreligieuze dialoog. Onbekend maakt onbemind, is een van mijn lijfspreuken. Door kennis met elkaar te maken en van elkaar te leren, begrijp je elkaar beter. Zo zie je dat degene tegenover je niet alleen ‘de ander’ is, maar ook iemand met gevoelens, gedachten en wensen.

Het fundament voor deze interesse is al gelegd in mijn basisschooltijd op de 16e Montessorischool in Amsterdam Zuidoost. Op mijn school zaten mensen van tientallen nationaliteiten. Van Hongarije tot Sint Eustasius, van Equador tot Rusland. Omdat geen enkele groep een meerderheid vormde, praatten we allemaal Nederlands met elkaar. De school vond het belangrijk dat we begrip hadden voor elkaars achtergrond. Zo mocht iedereen een spreekbeurt geven over zijn of haar cultuur en werden er op feestdagen traditionele gerechten uitgedeeld. Hoogtepunt was altijd de werelddag. Dan verkleedden we ons als iemand van onze cultuur en deden we volksdansen.

Op deze school leerde ik de diversiteit ook binnen de verschillende groepen kennen. Zo zag ik bijvoorbeeld dat moslims uit Suriname de islam anders beleefden dan moslims uit Marokko. Je kon mensen niet in een groep plaatsen puur vanwege hun religie of achtergrond.

Toen ik een aantal weken geleden hoorde dat de door mij zo gewaardeerde basisschool als eerste school in Nederland zou sluiten door het lerarentekort, schrok ik dan ook erg. Hoe kon dit gebeuren met mijn lieve schooltje? Wat moest er met de kinderen gebeuren?

Ik maakte me echter ook zorgen om een andere reden. Een van de beste herinneringen aan mijn basisschool is aan mijn juffrouw Linda van Wees. Altijd had ze een lief woordje of een knuffel voor je klaar. Zij zette zich als kleuterjuf ook altijd in voor aandacht en begrip voor elkaar. Iedereen kon op haar rekenen. De schok was dan ook groot toen ze zeer plotseling overleed toen ik in groep 3 zat.

Broer Jacko bij boom van Linda

De school was ook geschrokken maar heeft het mooi opgepakt. Naast het maken van een uitgebreide schoolkrant met herinneringen aan haar hebben ze ook een boom geplant: een lindeboom voor die lieve juffrouw Linda, samen met alle kinderen die bij haar in de klas zaten of hadden gezeten en haar familie. De afgelopen 24 jaar is deze boom uitgegroeid tot
een prachtige grote lindeboom. Maar wat gebeurt er nu mee nu de school gaat sluiten? Verdwijnt hij dan? Dat mag toch niet? Deze boom moet blijven bestaan!

 

Dit artikel verscheen ook op: https://www.crescas.nl/blog/webcolumnvanhilst/

Opzoek naar mijn familiegeschiedenis…

In de paar maanden dat u voor het laatst van mij heeft gehoord, is er veel gebeurd. Ik ben getrouwd, op huwelijksreis geweest in Hawaii en heeeel veel werk. Al met al was het dus een tijd met bijzondere momenten. Hoogte punt was mijn choepa, omringd door al mijn lieve vrienden en familie. Je kan zo lang naar iets toewerken, maar op het moment dat het zo ver is, is het toch anders.

Dit geldt ook voor een andere belangrijke gebeurtenis de afgelopen maanden. Al jaren ben ik op zoek naar de geschiedenis van de familie van mijn vader. De vader van mijn vader is al in 1946 overleden en mijn oma in 1984. Beide heb ik dus nooit gekend. Zeker mijn oma heeft mij altijd geïntrigeerd, mede omdat ik vaak hoor dat ik op haar lijk. Ik ben close met de familie van mijn moeder, maar die zijn allemaal lang en blond, dus daar herken ik weinig in van mijzelf.

De moeder van mijn vader, Hermine Grillenberger, werd in 1904 geboren in Graz, Oostenrijk. Zij kwam voor werk naar Nederland in de jaren twintig van de vorige eeuw. Hier ontmoette zij mijn opa en samen kregen ze vier kinderen. Veel meer dan dit is er bij mij niet bekend. Al jaren wilde ik daarom naar Graz, om meer van haar leven te ontdekken. Omdat ik weinig informatie had wist ik niet goed wat ik moest doen. Een paar weken geleden hakte ik de knoop door en besloot ik alsnog te gaan, alleen. Ik wilde het zelf ervaren, zelf rondlopen in haar stad.

Vanaf het moment dat ik de eerste torens van Graz zag, kwam er een bijzonder gevoel bij mij op. Had mijn oma ook deze straten belopen? Had zij ook deze kerk bezocht? Wat vond zij van de oude klokkentoren op de berg? Hoewel het een vreemde stad was, voelde ik mij meteen thuis.

Aan de andere kant merkte ik dat de Joodse historica in mij het erg lastig had. Op een tentoonstelling in een museum en wat Stolpersteine na was er niks terug te vinden over de oorlog. Veel aandacht was er echter voor de bezetting ná de oorlog door de Russen. Iets wat bij onze geschiedenisboeken weer amper is terug te vinden. Toen ik een oud antiekwinkeltje binnenstapte en leuk aan de praat raakte met een oudere man daar kon ik het niet helpen me af te vragen: wat zou hij ervan vinden als hij wist dat ik Joods ben? Wat deed hij in de oorlog?

Ook na mijn bezoek zijn nog veel vragen onbeantwoord gebleven. Wie is daar nog van mijn familie bijvoorbeeld? Wat voor rol speelden zij in de oorlog? En nog veel meer. Maar een eerste kennismaking is er nu geweest.

 

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.crescas.nl/blog/webcolumnvanhilst/wh4oz/Graz/

Zonder ruzie

Voor mijn werk kom ik op veel verschillende plekken. Ik heb al lezingen gegeven in kerken, moskeeën, kloosters, hogescholen en musea. In januari werd mij door een vriend van mij echter gevraagd om iets heel anders te organiseren. Hij geeft geschiedenis en maatschappijleer op het Luzac in Alkmaar. Voor het vak maatschappijleer wilde hij graag het religieuze leven in de stad laten zien. Een aantal jaren geleden heb ik al in Alkmaar gewerkt voor een interreligieuze vrouwengroep, dus de contacten waren snel gemaakt. Het was erg mooi om te zien hoe enthousiast de verschillende gebedshuizen reageerden op mijn verzoek voor een bezoek.

Na al het regelwerk was het eind januari eindelijk zo ver. Met een groepje van drie jongens van mavo 3 gingen we langs bij een synagoge, moskee en lutherse kerk. Voor de meeste leerlingen, en de leraar, was het de eerste keer dat ze een moskee en een synagoge van binnen zagen. Omdat de afstanden soms best ver waren propten we ons met z’n vijven in een kleine auto, wat voor grote hilariteit zorgde. Het was een van die extreem regenachtige dagen en de ramen van de auto besloegen zodanig dat de bestuurder amper naar buiten kon kijken. Na al deze halsbrekende toeren werden we gelukkig heel warm ontvangen met thee, dadels, water, koffie en nog veel meer. De leerlingen kregen uitgebreid de kans om vragen te stellen en rond te kijken in het gebedshuis.

Aan het eind van de zeer lange maar inspirerende dag kletste ik nog even na met een van de leerlingen van alevitisch Turkse achtergrond. Wat hij toen zei maakte mijn week: “Ik wist niet dat verschillende religies ook met elkaar kunnen praten zonder ruzie te maken.”

Als nou meer mensen dat zouden weten …

 

Dit artikel verscheen eerst op: https://www.crescas.nl/blog/webcolumnvanhilst/jb4oz/Zonder-ruzie/#lezen

Seminar Seksualiteit en Traditie

Al enkele jaren kom ik met een groep dames vanuit verschillende levensbeschouwelijke traditie samen om te leren over seksualiteit en traditie. Na jaren voorbereiding willen we het nu breder trekken. Hierom organiseren wij 22 maart een seminar voor vrouwen, door vrouwen.

Door middel van lezingen en workshops kijken we  deze ochtend naar hoe met seksualiteit en intimiteit wordt omgegaan in de verschillende tradities. Een middag met ervaringsverhalen en achtergrondinformatie over geloven en genieten, over macht, kracht en misbruik, over wat je moeder zei en over wat ze eigenlijk bedoelde…

Datum: vrijdag 22 maart 2019
Tijd: 9.30 – 14.00 uur
Locatie: Hogeschool Inholland Diemen
info en inschrijven: www.hagar-sarah.nl

 

Ik hoop jullie allen daar te zien!

3 meisjes 5

Samen sterk

Het is alweer een tijdje geleden dat ik mijn laatste column schreef voor Crescas. Altijd is het maar druk, druk, druk. Ik denk dat de meesten van u wel herkennen dat Chanoeka dan wel heel gezellig is, maar dat je wel overal tegelijkertijd moet zijn. First world problems – ik weet het.

Een van de dingen waar ik de afgelopen weken druk mee was, was het feest bij het 25-jarig jubileum van Menno ten Brink als rabbijn. Hij werd hierbij in een volle sjoel toegesproken door LJG-voorzitter Hans Weijel, vicepremier Hugo de Jonge en burgemeester Femke Halsema. De laatste twee roemden Menno vooral om zijn activiteiten in de (interreligieuze) dialoog. Hij kreeg hiervoor zelfs de Frans Banninck Cocq Penning van burgemeester Halsema.

Een aantal van die dialoogpartners was aanwezig bij de plechtigheid. Ik maakte een rondje onder de aanwezigheden en voor ik het wist verdween ik in een hele hartelijke omhelzing. Mijn lieve ‘knuffelopa’s’ Mustafa Slaby en Mohammed Echarrouti lieten meteen merken hoe blij ze waren mij weer te zien.

Inmiddels ken ik beiden al enkele jaren. Bij diverse gelegenheden kwamen ze bij ons in de synagoge langs en wij in de moskee. Zo vierden hun leerlingen bij ons de modelseder mee met de kinderen van Talmoed Tora en zijn onze leerlingen langs geweest voor een bezoek aan hun lessen.

Elke keer als ik Mustafa hoor praten, word ik emotioneel over zijn kracht en kennis. Hij zet zich zo in voor zijn land Nederland, het land waar hij als een van de eerste gastarbeidersnaartoe kwam, en zijn inwoners. Een paar jaar geleden liep ik op hem af na een toespraak en zei dat ik hem zo bewonderde en hem eigenlijk een knuffel wilde geven, maar dat ik snapte dat dat niet gepast was. Hij opende zijn armen en zei: “Ach, kom hier meisje.” Sindsdien krijg ik elke keer dat ik hem zie, heel veel knuffels van hem. We worden soms wel gek aangekeken: een Marokkaanse man van rond de zeventig en een Joodse vrouw van rond de dertig in een stevige knuffel. Maar ach, wat heb ik het soms nodig en wat voelt het fijn. Hij lijkt aan te voelen wanneer ik het het meest nodig heb, wanneer ook ik twijfel aan het nut van de dialoog. Wanneer ik bang ben, me verdrietig voel. Juist dan krijg ik de meest stevige knuffels van hem en voel ik me weer gesteund.

Samen staan we sterk

Dit artikel verscheen eerst bij: https://www.crescas.nl/blog/webcolumnvanhilst/2e4oz/Samen-sterk/