Complot theorieën

Al lang worstel ik met het onderwerp van complottheorieën. Degenen die mij een beetje kennen, weten dat ik opensta voor mensen met een andere mening. Zelfs met een mening die compleet tegenover mijn eigen visie staat. Weinig is ‘fout’. Door respect te hebben voor een ander, te luisteren naar de ander en door te vragen kom je nader tot elkaar.

In principe geldt dit ook voor mensen die in complottheorieën geloven. Zoals mijn zwager Jaron Harambam – gepromoveerd op dit onderwerp – benoemt, zijn veel mensen die complottheorieën volgen kritische denkers. Mensen die, door welke oorzaak dan ook, niet meer geloven in de mainstream media en zich vragen stellen bij het officiële verhaal. Discussies hierover kom je overal tegen, zelfs in de familie app. Jaron en ik schreven hier zelfs een artikel over voor Sociale Vraagstukken.

Door de coronacrisis komen deze theorieën nog sterker dan anders naar boven. Sommige theorieën zou je zeker onder ‘kritisch denken’ kunnen plaatsen. Lastiger vind ik het echter als het mythische proporties aanneemt. Zeker als dit gericht is tegen een bepaalde bevolkingsgroep. Complottheorieën kunnen dan leiden tot polarisatie, uitsluiting of zelfs geweld. Daarnaast is het een stuk lastiger om te ontkrachten dat wij als Joden geen lizard people zijn die het coronavirus willen verspreiden om de wereld te beheersen, dan om uit te leggen waar het idee vandaan komt van Joden en geld. Overigens komen niet alleen over ons, maar ook bij ons, veel samenzweringstheorieën voorbij, over andere minderheidsgroepen.

Hoe kunnen wij het beste omgaan met deze verschillende samenzweringstheorieën? Demoniseren is geen oplossing, onze hekken hoger optrekken ook niet. Op een open manier het gesprek aangaan, binnen en buiten onze gemeenschap, lijkt mij nog steeds de beste oplossing, maar is het genoeg?

 

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.crescas.nl/blog/webcolumnvanhilst/1igoz/Complottheorieen/?fbclid=IwAR0Swpd99XSWAiWbsYfWmIwi04C1Ky1d3fC8HVd-OYm5M0BaqEB-8Aazkc0

Museumdocent in Corona tijden

1 juni gaan de musea eindelijk weer open, na bijna 3 maanden dicht te zijn geweest. Het is echter de vraag wanneer er weer ruimte komt voor groepsbezoeken. De angst bij veel museumdocenten is dat het lang gaat duren voordat wij weer ons werk kunnen doen in het “nieuwe normaal”. O.a. Bram, de vereniging voor museumdocenten, is hier veel mee bezig. Gelukkig komt er nu langzaam ook meer aandacht vanuit andere instanties.

Cnaan Liphshiz interviewde voor Jewish Telegraphic Agency ( JTA) directeur Emile Schrijver en mij over de gevolgen voor hetJoods Cultureel Kwartier. Dit is na te lezen op: https://www.jta.org/2020/05/19/culture/amsterdams-jewish-quarter-is-getting-ready-to-reopen-but-some-wonder-if-it-will-ever-be-the-same

Wat denken jullie? Is er nog ruimte voor museum educatie in het “nieuwe normaal”? en op welke manier?

In dialoog over de coronamaatregelen

, gepromoveerd socioloog op het gebied van complottheorieën en ik schreven een stuk voor Sociale Vraagstukken over het coronadebat. Hoe houd je een open gesprek en kom je erachter wat de ander echt zegt?

Na bijna twee maanden van drastische maatregelen om het coronavirus te bestrijden heeft de regering afgelopen woensdag een stappenplan van versoepeling aangekondigd. Zij lijkt hiermee in te spelen op een grote wens van een deel van de samenleving.

Nu de grootste rampspoed onder controle lijkt te zijn, klinkt de roep om versoepeling steeds luider. De coronamoeheid is toegeslagen, ondernemers maken zich zorgen om hun bedrijven, anderen zuchten naar het oude vrije leven of willen weer fysiek sociaal contact hebben. Voor sommigen zijn de nieuwe versoepelingen niet genoeg.

Tegelijkertijd maken anderen zich zorgen over een (te) snelle versoepeling van maatregelen. Zij hebben idee dat kwetsbaren opgeofferd mogen worden voor de geneugten van de massa.

De vraag is niet langer of we deze politiek-ethische discussie over de coronastrategie gaan voeren, maar vooral hoe. Vooralsnog stemmen de huidige discussies in het publieke domein niet hoopvol. Geen fysieke confrontaties hier, zoals in de Verenigde Staten, maar wel lelijke twitteroorlogen met de naarste verwensingen en BN’ers die in late-night talkshows hun scherpe soundbites de wereld in slingeren.

Simpele tegenstellingen domineren: tussen volksgezondheid en economie, tussen solidariteit en vrijheid, tussen gezonden en kwetsbaren, en natuurlijk tussen het redden van elk leven of zoveel we kunnen/willen. Het lijkt maar moeilijk om een inhoudelijke en respectvolle discussie hierover te voeren, laat staan om bij elkaar of verder te komen.

Familie-appgroep: gevoelige discussie

Dat dit ingewikkeld is, merkten wij toen wij in onze familie-appgroep in een heftige discussie belandden. Ik, Jaron Harambam — gepromoveerd socioloog, single en in prima gezondheid — heb een compleet ander perspectief dan ik, zijn schoonzus, Anne-Maria van Hilst — historica, werkzaam in interreligieuze dialoog, getrouwd, astmapatiënt en waarschijnlijk ziek door het coronavirus.

Anne-Maria is maar langzaam aan het herstellen en benadrukt steeds wat voor een nare ziekte het is. ‘Snap wel dat de overheid zo ingrijpt’, appt ze. ‘Absoluut niet!’, komt Jaron er met gestrekt been in. ‘Nu gaat er veel meer kapot, op psychologisch, sociaal, economisch vlak. Zoals nu kan echt niet langer. Mens en maatschappij wordt gek.’

‘Laat de mensen maar ziek worden’, stelt Jaron, ‘die komen er wel weer bovenop. Mensen zoals jij hadden nooit door moeten gaan met werken en feesten, maar voor de rest…’ Anne-Maria riposteert: ‘Alsof het niet erg is als kwetsbaren doodgaan zolang de gezonden maar normaal kunnen uitgaan en vrienden zien?!’

‘Nee juist niet! Maar hoe moeten we jouw bijstand betalen, jouw zorg betalen, jouw voeding kunnen garanderen als de hele maatschappij op slot zit!’, aldus Jaron.

De scherpe argumenten gingen over en weer. Omdat het ons allemaal zo persoonlijk raakt, en er veel op het spel staat is het een complexe en gevoelige discussie.

Muren omhoog en gelijk halen

Het medialandschap draagt niet bij aan deze maatschappelijke discussie. Controversiële uitspraken doen het misschien goed doen bij algoritmes en tv-shows, ze helpen niet bij het bevorderen van wederzijds begrip, of bij het vinden van een uitweg.

Zoals wij beiden in ons werk tegenkomen wordt het snel een kwestie van gelijk halen, van wij tegen zij. ‘De ander’ is idioot, dom of zelfs gevaarlijk. Voor- en tegenstanders van complottheorieën bombarderen elkaar met ‘feiten’ en verklaren elkaar voor gek.

Doordat bij beide partijen de muren omhooggaan wordt er niet langer geluisterd naar de ander, maar zelf ingevuld. Zo ook in ons app-gesprek, Anne-Maria hoorde in Jarons opmerkingen een eng sociaal-Darwinisme. Terwijl Jaron zich vooral zorgen maakte om haar gezondheid.

Discussies kunnen hierdoor compleet vastlopen. Als je echter doorvraagt met open vragen krijg je meer begrip. Tijdens haar dialoogwerk vroeg een leerling of hij Anne-Maria’s hoorntjes mocht voelen, Joden zouden duivels zijn. Haar eerste reactie was boos worden, de docent wilde hem zelfs de klas uitzetten. Uiteindelijk heeft zij hem laten voelen, de hoorntjes waren er niet, en is toen het gesprek aangegaan. Waarom dacht hij dat? Bleek dat zijn ouders dat hem vertelden, en hij nu toch beter weet.

Bij jezelf blijven

Natuurlijk is dit niet alleszeggend. Belangen en opinies kunnen tegengesteld zijn. Anne-Maria komt regelmatig leerlingen tegen die een drastisch andere of vijandige meningen hebben. Dan kan je best laten weten hoe het je laat voelen, maar hou het bij jezelf. Zo zei Anne-Maria dat zo’n opmerking van Jaron ‘voor mij voelt alsof mijn leven niet belangrijk is, en ik zo maar opgeofferd kan worden’. Door in de ik-boodschap te blijven voelt de ander zich minder aangevallen, en is dialoog en inleving mogelijk

Wij hebben het gesprek even laten rusten. Jaron vond dat hij weinig oog had gehad voor de positie van Anne-Maria. Hij appte dat hij ‘haar angst, vervelende situatie, en zorg om de toekomst absoluut snapt’, en bedankte haar voor dit gesprek. Erkenning van de ander, en hoe dat jouw eigen perspectief verrijkt, leverde Jaron ‘😘😘’ van Anne-Maria op.

Wij hadden natuurlijk het voordeel dat we elkaar, ondanks al onze verschillen, waarderen en vanuit inleving in de ander zo uit de gepeperde discussie konden geraken. Maar hoe doe je dat op grote schaal en met zulke tegengestelde belangen?

Inspraak en dialoog

Het kabinet Rutte poogt dat te doen door alle overwegingen en belangen duidelijk uit te leggen en te leunen op de experts van het Outbreak Management Team. Maar worden de verschillende stemmen op deze manier wel gehoord en tem je hiermee wel de onrust bij deze verschillende groepen? Dit lijkt ons sterk.

Hoe kunnen we nu echt luisteren naar de zorgen en ideeën van de ander, zonder perspectieven uit te sluiten, maar wel met respect en interesse? En hoe kunnen wij op een bredere groep van deskundigen leunen en een meer democratische manier van belangen afwegen opzoeken?

In Ierland hebben ze de afgelopen jaren citizen assemblies georganiseerd welke over controversiële onderwerpen (homohuwelijk en abortus) die als referendum aan de bevolking voorgelegd werden in samenspraak met experts productieve dialogen hebben gevoerd. In tegenstelling tot Brexit en andere referenda, leidde dit niet tot meer polarisatie en maatschappelijke strijd maar juist tot meer begrip en positieve uitkomsten omdat een inhoudelijke en inlevende dialoog gefaciliteerd werd.

Natuurlijk is het belangrijk dat de regering zich daadkrachtig en uniform opstelt. Maar om op de langere termijn voldoende draagvlak voor deze maatregelen te behouden, en om solidariteit tussen de verschillende belangen en maatschappelijke groepen te bevorderen, zijn dit soort democratische manieren van inspraak en dialoog noodzakelijk. Zou het zo’n gek idee zijn om het Ierse voorbeeld te volgen en over dit ongewoon complexe en belangrijke onderwerp burgerplatforms te organiseren?

We zouden dan in goed georganiseerde vorm de verschillende afwegingen, belangen en gevoelens kunnen bespreken met al die verschillende burgers, overheden en experts bij elkaar. Deelnemers zouden later in het publieke debat maatschappelijke woordvoerders worden van de gekozen aanpak.

Het zal niet makkelijk zijn, maar willen wij goed uit deze crisis komen dan is erkenning, begrip en communicatie voor de vele verschillende standpunten noodzakelijk. Alleen samen lukt dat, toch?

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.socialevraagstukken.nl/ook-in-onze-familie-appgroep-liepen-de-coronagemoederen-hoog-op/

Onorthodoxe bedgeheimen

Kijken naar andere mensen, gewoon lekker op een terrasje of bankje zitten en kijken naar hoe mensen voorbijlopen. Vooral als het mensen die ver afstaan van wat voor jou normaal is. Of het nou gaat om andere kleding of andere talen.. Zeker in een wereldstad als mijn Mokum is dit heerlijk om te doen. Welke Amsterdammer kent niet die man die enkel gekleed in een string door de Kalverstraat skate? Helaas is het door de coronacrisis nu niet mogelijk: de terrasjes zijn gesloten en de straten zijn veelal verlaten.

Dat meer mensen dit jammer vinden is wel duidelijk door de plotselinge populariteit in de niet-joodse wereld van de serie unorthodox. Deze serie geeft een blik op een leven dat voor veel mensen anders gesloten zou blijven. Een andere taal (Jiddisch), andere kleding (peijesen sjeitels) en andere gewoontes. Je kan hier veel van leren, ware het niet dat het vaak stereotype beelden zijn waarin de extremen zijn uitgelegd. Hierdoor vallen de nuances weg.

Ik kreeg de afgelopen weken van verschillende vrienden de tip om de serie Unorthodox te gaan kijken omdat dat een mooi beeld zou geven van seksualiteit binnen het orthodoxe jodendom. Een thema waar ik vanuit mijn werk veel mee bezig ben. Ik heb hier eerder ook een stuk over geschreven voor NieuwWij: https://www.nieuwwij.nl/interview/joden-en-seks-vragen-nooit-durfde-stellen-en-meer/

 

Veel van mijn niet-joodse vrienden zijn zich er echter niet van bewust dat deze serie slechts een hele kleine sekte (Satmar) laat zien die in Nederland niet of nauwelijks aanwezig is. Dit is logisch want het staat voor de meeste mensen ver van hun bed. Zij weten dan ook niet dat veruit de meeste Joden in Nederland überhaupt niet zijn aangesloten bij een Joods kerkgenootschap. Degene die dat wel zijn, houden er verschillende levenswijze op na, van heel vrij tot ultra-orthodox en alles wat daartussen zit. Het leven van een modern-orthodoxe vrouw is niet te vergelijken met het leven zoals dat wordt weergegeven in de serie. Zeker als het gaat over haar rechten als vrouw of haar rechten op een gezonde seksualiteit.

 

De hoofdpersoon van de serie, Esty, heeft veel pijn tijdens de seks en wordt gedwongen door haar man en schoonfamilie om toch seks te hebben omdat ze kinderen moet baren. Het jodendom heeft traditioneel echter juist een hele mooierelatiemet seks. De vrouw mag, binnen redelijkheid, altijd weigeren en de man heeft de verplichting om de vrouw plezier te geven. Anders mag een get(scheidingspapieren) worden aangevraagd.

 

Natuurlijk is dit theorie en is de praktijk soms anders, zeker binnen ultraorthodoxe stromingen zoals Satmar. Toch zijn de gedachtes dat het belangrijk is om liefdevol om te gaan met je partner, het genot van seks centraal te stellen en wederzijdse toestemming nodig is veel normaler binnen het jodendom dan de extremen die je ziet bij een serie als Unorthodox.

 

Het kijken naar de ander is goed, je leert ervan en je wereld wordt breder. Beter zou echter zijn: het gesprek aangaan met de ander, vragen stellen. Klopt het beeld dat ik van je heb wel? Is wat ik hier zie representatief? Hierdoor verbreid je je wereld nog veel meer.

 

Dit artikel verscheen eerst op: https://www.nieuwwij.nl/media/onorthodoxe-bedgeheimen/?fbclid=IwAR0D7GmPbzQm16EKzhY7KK0vo1zs33Dr2va_LJTfpOYwdmBIMpgRsRWxpMY

Lichtpuntjes

Elk nadeel heb z’n voordeel. Hoewel ik, tot verdriet van mijn man, niet bepaald fan ben van voetbal had Johan Cruyff hier wel een punt. Door de coronacrisis is er veel niet mogelijk. Musea zijn gesloten, net zoals gebedshuizen; seminars worden afgeblazen; zelfs de masterclasses voor de postBM groep bij de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam konden niet doorgaan. Als zzp’er zit ik dan ook al enkele weken werkloos thuis. De eerste weken kon ik door ziekte niets anders dan heen en weer lopen tussen bank en bed, maar intussen kan ik gelukkig iets meer.

Hoe kan je gebruikmaken van de weinig lichtpuntjes die deze crisis je biedt? Voor mij is het bijvoorbeeld wel goed om een keer iets meer rust te hebben. Zo heb ik eindelijk tijd om vaker een column voor jullie te schrijven, lees ik meer en heb ik zelfs tijd voor de puzzel van 1000 stukjes die ik vorig jaar voor mijn choepa heb gekregen.

Als je werk echter je passie is, is dit niet genoeg. Als ondernemer ben ik intussen getraind in het denken in oplossingen, ook als mijn emoties zeggen dat het beter is om in bed te liggen met de deken over mijn hoofd. Gelukkig zijn de meeste mensen in mijn omgeving ook creatief en zo komen we met steeds meer leuke ideeën voor wat je nog wél kan doen. Opiniestukken schrijven voor diverse bladen met mijn zwager, online masterclasses voor de jongeren en zelfs online dialoogprojecten. Ik begin steeds meer hoop te krijgen dat we hier misschien wel uitkomen, ooit. En tot die tijd kunnen we onze creativiteit nog meer gebruiken!

 

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.crescas.nl/blog/webcolumnvanhilst/iggoz/Lichtpuntjes/?fbclid=IwAR1dntUpH9MQErcXBDbht2FSFLG3LIsxvfeuq5o8N8Qe2pTBkdwS8nHppHM

Dialoog, juist nu!

De afgelopen weken is iedereen in de ban van het coronavirus. Je kan de tv niet aanzetten of je wordt doodgegooid met verhalen over dood, ziekte, recessie. Het is moeilijk niet in een diepe depressie te raken. Zeker als je, zoals ik, helaas zelf bent geveld door het virus. Langzaam begin ik weer op te krabbelen maar ben al vijf weken behoorlijk ziek.

Deze crisis heeft me echter ook andere dingen laten zien, dingen die niet zo snel in de media naar voren komen, maar die wel heel belangrijk zijn. Voorbeelden van situaties waarin wij als mensen juist laten zien samen sterk te staan. Soms zijn het kleine, persoonlijke gebaren zoals de imam waar ik al enkele jaren mee samenwerk die Dua’s, islamitische smeekgebeden, voor me zegt. Of een goede katholieke vriend die kaarsjes voor me aansteekt.

Er zijn ook grotere positieve initiatieven. Zoals Najib Amhali en Fatima Elatik die samen met een groepje mensen bloemen langsbrengen bij het zwaar getroffen Beth Shalom. Of de dialoogcommissie van de LJG die samen met leden van de Al Kabir Moskee boterkoek langs kwam brengen bij een verzorgingshuis in Amsterdam West.

WhatsApp Image 2020-04-22 at 10.57.54

Juist in een moeilijke tijd zoals deze moeten we elkaar opzoeken en voor elkaar opkomen. Zoals Ali B. tijdens onze zoomseder zei: Wij als moslims moeten zeggen “blijf van onze Joden af” en de Joden moeten zeggen “blijf van onze moslims af”. Dit zou volgens mij voor elke groep moeten gelden. Samen staan we sterk. Laten we juist nu de dialoog opzoeken. Inter- en intrareligieus!

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.crescas.nl/blog/webcolumnvanhilst/v4goz/De-dialoog-opzoeken

De boom van Linda

Al enkele jaren ben ik actief in de interreligieuze dialoog. Onbekend maakt onbemind, is een van mijn lijfspreuken. Door kennis met elkaar te maken en van elkaar te leren, begrijp je elkaar beter. Zo zie je dat degene tegenover je niet alleen ‘de ander’ is, maar ook iemand met gevoelens, gedachten en wensen.

Het fundament voor deze interesse is al gelegd in mijn basisschooltijd op de 16e Montessorischool in Amsterdam Zuidoost. Op mijn school zaten mensen van tientallen nationaliteiten. Van Hongarije tot Sint Eustasius, van Equador tot Rusland. Omdat geen enkele groep een meerderheid vormde, praatten we allemaal Nederlands met elkaar. De school vond het belangrijk dat we begrip hadden voor elkaars achtergrond. Zo mocht iedereen een spreekbeurt geven over zijn of haar cultuur en werden er op feestdagen traditionele gerechten uitgedeeld. Hoogtepunt was altijd de werelddag. Dan verkleedden we ons als iemand van onze cultuur en deden we volksdansen.

Op deze school leerde ik de diversiteit ook binnen de verschillende groepen kennen. Zo zag ik bijvoorbeeld dat moslims uit Suriname de islam anders beleefden dan moslims uit Marokko. Je kon mensen niet in een groep plaatsen puur vanwege hun religie of achtergrond.

Toen ik een aantal weken geleden hoorde dat de door mij zo gewaardeerde basisschool als eerste school in Nederland zou sluiten door het lerarentekort, schrok ik dan ook erg. Hoe kon dit gebeuren met mijn lieve schooltje? Wat moest er met de kinderen gebeuren?

Ik maakte me echter ook zorgen om een andere reden. Een van de beste herinneringen aan mijn basisschool is aan mijn juffrouw Linda van Wees. Altijd had ze een lief woordje of een knuffel voor je klaar. Zij zette zich als kleuterjuf ook altijd in voor aandacht en begrip voor elkaar. Iedereen kon op haar rekenen. De schok was dan ook groot toen ze zeer plotseling overleed toen ik in groep 3 zat.

Broer Jacko bij boom van Linda

De school was ook geschrokken maar heeft het mooi opgepakt. Naast het maken van een uitgebreide schoolkrant met herinneringen aan haar hebben ze ook een boom geplant: een lindeboom voor die lieve juffrouw Linda, samen met alle kinderen die bij haar in de klas zaten of hadden gezeten en haar familie. De afgelopen 24 jaar is deze boom uitgegroeid tot
een prachtige grote lindeboom. Maar wat gebeurt er nu mee nu de school gaat sluiten? Verdwijnt hij dan? Dat mag toch niet? Deze boom moet blijven bestaan!

 

Dit artikel verscheen ook op: https://www.crescas.nl/blog/webcolumnvanhilst/