Vrijheid van meningsuiting?!

Twee weken geleden schreef ik voor Crescas een column naar aanleiding van de moord op de Franse leraar Samuel Paty en de reacties hierop op social media. De kern van mijn boodschap was dat het belangrijk is zorgvuldig om te gaan met vrijheid van meningsuiting. Als je cartoons toont, zoals Samuel Paty deed, om het gesprek aan te gaan of om problemen aan de kaak te stellen, moet dat altijd kunnen. Het is echter niet nodig om cartoons te laten zien puur en alleen om mensen te kwetsen en ‘omdat het kan’.

De reacties op mijn column, vooral via FB, waren heftig. Ik werd beschuldigd van “blaming the victim” en het inperken van vrijheid- van meningsuiting. Iets wat totaal niet mijn bedoeling was. Allereerst is geweld nóóit, maar dan ook nóóit, de oplossing. Als je het niet met iemand eens bent of als iemand je kwetst, kan je dat op een vreedzame manier laten weten. (Iets wat zover ik weet gebeurde bij de demonstratie in Arnhem of bij opiniestukken die in de media voorbijkwamen).

Je moet alles bespreekbaar kunnen maken. Of het gaat over antisemitisme, homohaat, islamhaat of juist angst of kritiek op ‘de ander’. Ik vertel ook voor een klas met veel moslimleerlingen dat ik Joods en een linkse zionist ben, dat ik mij zorgen maak over antisemitisme. Maar ik ga wel in gesprek. Als je je zorgen/angsten op een open, reflectieve manier aankaart ontstaat er een open gesprek. Dit was zover ik begreep ook het doel van Samuel Paty. Zijn moord kwam dan ook dichtbij. Ook ik heb te maken gehad met bedreigingen. Wat er met hem gebeurde is een van mijn grootste nachtmerries.

Ik denk dat je met mensen/leerlingen in gesprek moet gaan. Wanneer je meer van elkaar weet, kun je elkaar beter begrijpen en daardoor dichter bij elkaar komen. Ik zou zelf de cartoons niet laten zien in de klas, want uit mijn gesprekken met islamitische vrienden van mij weet ik dat het pijn doet. Omdat Mohammed de belangrijkste profeet is en omdat hij dood is. In de islam moet je over een overleden persoon niet spreken of goed. Hij kan zichzelf niet meer verdedigen. Door wel de cartoons te laten zien komt er niet opeens een open gesprek over problemen zoals terrorisme of geweld tegen vrouwen. Je wekt alleen nog meer haat en onbegrip op. Je raakt je leerlingen kwijt en het wekt aan de verschillende kanten alleen maar meer polarisatie op. Het is zowel in het klaslokaal als in de maatschappij in het geheel belangrijk dat mensen zich veilig voelen. Dit betekent niet dat we pijnpunten niet moeten bespreken, juist wel! Maar wel op een respectvolle manier.

Wellicht ten overvloede: dit betekent niet dat iemand die wél kiest voor die weg, geweld verdient. Geweld moet hoe dan ook, altijd worden bestreden.

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.crescas.nl/columns/webcolumnvanhilst/yxgoz/Geweld-is-nooit-de-oplossing/

Complot theorieën

Al lang worstel ik met het onderwerp van complottheorieën. Degenen die mij een beetje kennen, weten dat ik opensta voor mensen met een andere mening. Zelfs met een mening die compleet tegenover mijn eigen visie staat. Weinig is ‘fout’. Door respect te hebben voor een ander, te luisteren naar de ander en door te vragen kom je nader tot elkaar.

In principe geldt dit ook voor mensen die in complottheorieën geloven. Zoals mijn zwager Jaron Harambam – gepromoveerd op dit onderwerp – benoemt, zijn veel mensen die complottheorieën volgen kritische denkers. Mensen die, door welke oorzaak dan ook, niet meer geloven in de mainstream media en zich vragen stellen bij het officiële verhaal. Discussies hierover kom je overal tegen, zelfs in de familie app. Jaron en ik schreven hier zelfs een artikel over voor Sociale Vraagstukken.

Door de coronacrisis komen deze theorieën nog sterker dan anders naar boven. Sommige theorieën zou je zeker onder ‘kritisch denken’ kunnen plaatsen. Lastiger vind ik het echter als het mythische proporties aanneemt. Zeker als dit gericht is tegen een bepaalde bevolkingsgroep. Complottheorieën kunnen dan leiden tot polarisatie, uitsluiting of zelfs geweld. Daarnaast is het een stuk lastiger om te ontkrachten dat wij als Joden geen lizard people zijn die het coronavirus willen verspreiden om de wereld te beheersen, dan om uit te leggen waar het idee vandaan komt van Joden en geld. Overigens komen niet alleen over ons, maar ook bij ons, veel samenzweringstheorieën voorbij, over andere minderheidsgroepen.

Hoe kunnen wij het beste omgaan met deze verschillende samenzweringstheorieën? Demoniseren is geen oplossing, onze hekken hoger optrekken ook niet. Op een open manier het gesprek aangaan, binnen en buiten onze gemeenschap, lijkt mij nog steeds de beste oplossing, maar is het genoeg?

 

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.crescas.nl/blog/webcolumnvanhilst/1igoz/Complottheorieen/?fbclid=IwAR0Swpd99XSWAiWbsYfWmIwi04C1Ky1d3fC8HVd-OYm5M0BaqEB-8Aazkc0

Museumdocent in Corona tijden

1 juni gaan de musea eindelijk weer open, na bijna 3 maanden dicht te zijn geweest. Het is echter de vraag wanneer er weer ruimte komt voor groepsbezoeken. De angst bij veel museumdocenten is dat het lang gaat duren voordat wij weer ons werk kunnen doen in het “nieuwe normaal”. O.a. Bram, de vereniging voor museumdocenten, is hier veel mee bezig. Gelukkig komt er nu langzaam ook meer aandacht vanuit andere instanties.

Cnaan Liphshiz interviewde voor Jewish Telegraphic Agency ( JTA) directeur Emile Schrijver en mij over de gevolgen voor hetJoods Cultureel Kwartier. Dit is na te lezen op: https://www.jta.org/2020/05/19/culture/amsterdams-jewish-quarter-is-getting-ready-to-reopen-but-some-wonder-if-it-will-ever-be-the-same

Wat denken jullie? Is er nog ruimte voor museum educatie in het “nieuwe normaal”? en op welke manier?

In dialoog over de coronamaatregelen

, gepromoveerd socioloog op het gebied van complottheorieën en ik schreven een stuk voor Sociale Vraagstukken over het coronadebat. Hoe houd je een open gesprek en kom je erachter wat de ander echt zegt?

Na bijna twee maanden van drastische maatregelen om het coronavirus te bestrijden heeft de regering afgelopen woensdag een stappenplan van versoepeling aangekondigd. Zij lijkt hiermee in te spelen op een grote wens van een deel van de samenleving.

Nu de grootste rampspoed onder controle lijkt te zijn, klinkt de roep om versoepeling steeds luider. De coronamoeheid is toegeslagen, ondernemers maken zich zorgen om hun bedrijven, anderen zuchten naar het oude vrije leven of willen weer fysiek sociaal contact hebben. Voor sommigen zijn de nieuwe versoepelingen niet genoeg.

Tegelijkertijd maken anderen zich zorgen over een (te) snelle versoepeling van maatregelen. Zij hebben idee dat kwetsbaren opgeofferd mogen worden voor de geneugten van de massa.

De vraag is niet langer of we deze politiek-ethische discussie over de coronastrategie gaan voeren, maar vooral hoe. Vooralsnog stemmen de huidige discussies in het publieke domein niet hoopvol. Geen fysieke confrontaties hier, zoals in de Verenigde Staten, maar wel lelijke twitteroorlogen met de naarste verwensingen en BN’ers die in late-night talkshows hun scherpe soundbites de wereld in slingeren.

Simpele tegenstellingen domineren: tussen volksgezondheid en economie, tussen solidariteit en vrijheid, tussen gezonden en kwetsbaren, en natuurlijk tussen het redden van elk leven of zoveel we kunnen/willen. Het lijkt maar moeilijk om een inhoudelijke en respectvolle discussie hierover te voeren, laat staan om bij elkaar of verder te komen.

Familie-appgroep: gevoelige discussie

Dat dit ingewikkeld is, merkten wij toen wij in onze familie-appgroep in een heftige discussie belandden. Ik, Jaron Harambam — gepromoveerd socioloog, single en in prima gezondheid — heb een compleet ander perspectief dan ik, zijn schoonzus, Anne-Maria van Hilst — historica, werkzaam in interreligieuze dialoog, getrouwd, astmapatiënt en waarschijnlijk ziek door het coronavirus.

Anne-Maria is maar langzaam aan het herstellen en benadrukt steeds wat voor een nare ziekte het is. ‘Snap wel dat de overheid zo ingrijpt’, appt ze. ‘Absoluut niet!’, komt Jaron er met gestrekt been in. ‘Nu gaat er veel meer kapot, op psychologisch, sociaal, economisch vlak. Zoals nu kan echt niet langer. Mens en maatschappij wordt gek.’

‘Laat de mensen maar ziek worden’, stelt Jaron, ‘die komen er wel weer bovenop. Mensen zoals jij hadden nooit door moeten gaan met werken en feesten, maar voor de rest…’ Anne-Maria riposteert: ‘Alsof het niet erg is als kwetsbaren doodgaan zolang de gezonden maar normaal kunnen uitgaan en vrienden zien?!’

‘Nee juist niet! Maar hoe moeten we jouw bijstand betalen, jouw zorg betalen, jouw voeding kunnen garanderen als de hele maatschappij op slot zit!’, aldus Jaron.

De scherpe argumenten gingen over en weer. Omdat het ons allemaal zo persoonlijk raakt, en er veel op het spel staat is het een complexe en gevoelige discussie.

Muren omhoog en gelijk halen

Het medialandschap draagt niet bij aan deze maatschappelijke discussie. Controversiële uitspraken doen het misschien goed doen bij algoritmes en tv-shows, ze helpen niet bij het bevorderen van wederzijds begrip, of bij het vinden van een uitweg.

Zoals wij beiden in ons werk tegenkomen wordt het snel een kwestie van gelijk halen, van wij tegen zij. ‘De ander’ is idioot, dom of zelfs gevaarlijk. Voor- en tegenstanders van complottheorieën bombarderen elkaar met ‘feiten’ en verklaren elkaar voor gek.

Doordat bij beide partijen de muren omhooggaan wordt er niet langer geluisterd naar de ander, maar zelf ingevuld. Zo ook in ons app-gesprek, Anne-Maria hoorde in Jarons opmerkingen een eng sociaal-Darwinisme. Terwijl Jaron zich vooral zorgen maakte om haar gezondheid.

Discussies kunnen hierdoor compleet vastlopen. Als je echter doorvraagt met open vragen krijg je meer begrip. Tijdens haar dialoogwerk vroeg een leerling of hij Anne-Maria’s hoorntjes mocht voelen, Joden zouden duivels zijn. Haar eerste reactie was boos worden, de docent wilde hem zelfs de klas uitzetten. Uiteindelijk heeft zij hem laten voelen, de hoorntjes waren er niet, en is toen het gesprek aangegaan. Waarom dacht hij dat? Bleek dat zijn ouders dat hem vertelden, en hij nu toch beter weet.

Bij jezelf blijven

Natuurlijk is dit niet alleszeggend. Belangen en opinies kunnen tegengesteld zijn. Anne-Maria komt regelmatig leerlingen tegen die een drastisch andere of vijandige meningen hebben. Dan kan je best laten weten hoe het je laat voelen, maar hou het bij jezelf. Zo zei Anne-Maria dat zo’n opmerking van Jaron ‘voor mij voelt alsof mijn leven niet belangrijk is, en ik zo maar opgeofferd kan worden’. Door in de ik-boodschap te blijven voelt de ander zich minder aangevallen, en is dialoog en inleving mogelijk

Wij hebben het gesprek even laten rusten. Jaron vond dat hij weinig oog had gehad voor de positie van Anne-Maria. Hij appte dat hij ‘haar angst, vervelende situatie, en zorg om de toekomst absoluut snapt’, en bedankte haar voor dit gesprek. Erkenning van de ander, en hoe dat jouw eigen perspectief verrijkt, leverde Jaron ‘😘😘’ van Anne-Maria op.

Wij hadden natuurlijk het voordeel dat we elkaar, ondanks al onze verschillen, waarderen en vanuit inleving in de ander zo uit de gepeperde discussie konden geraken. Maar hoe doe je dat op grote schaal en met zulke tegengestelde belangen?

Inspraak en dialoog

Het kabinet Rutte poogt dat te doen door alle overwegingen en belangen duidelijk uit te leggen en te leunen op de experts van het Outbreak Management Team. Maar worden de verschillende stemmen op deze manier wel gehoord en tem je hiermee wel de onrust bij deze verschillende groepen? Dit lijkt ons sterk.

Hoe kunnen we nu echt luisteren naar de zorgen en ideeën van de ander, zonder perspectieven uit te sluiten, maar wel met respect en interesse? En hoe kunnen wij op een bredere groep van deskundigen leunen en een meer democratische manier van belangen afwegen opzoeken?

In Ierland hebben ze de afgelopen jaren citizen assemblies georganiseerd welke over controversiële onderwerpen (homohuwelijk en abortus) die als referendum aan de bevolking voorgelegd werden in samenspraak met experts productieve dialogen hebben gevoerd. In tegenstelling tot Brexit en andere referenda, leidde dit niet tot meer polarisatie en maatschappelijke strijd maar juist tot meer begrip en positieve uitkomsten omdat een inhoudelijke en inlevende dialoog gefaciliteerd werd.

Natuurlijk is het belangrijk dat de regering zich daadkrachtig en uniform opstelt. Maar om op de langere termijn voldoende draagvlak voor deze maatregelen te behouden, en om solidariteit tussen de verschillende belangen en maatschappelijke groepen te bevorderen, zijn dit soort democratische manieren van inspraak en dialoog noodzakelijk. Zou het zo’n gek idee zijn om het Ierse voorbeeld te volgen en over dit ongewoon complexe en belangrijke onderwerp burgerplatforms te organiseren?

We zouden dan in goed georganiseerde vorm de verschillende afwegingen, belangen en gevoelens kunnen bespreken met al die verschillende burgers, overheden en experts bij elkaar. Deelnemers zouden later in het publieke debat maatschappelijke woordvoerders worden van de gekozen aanpak.

Het zal niet makkelijk zijn, maar willen wij goed uit deze crisis komen dan is erkenning, begrip en communicatie voor de vele verschillende standpunten noodzakelijk. Alleen samen lukt dat, toch?

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.socialevraagstukken.nl/ook-in-onze-familie-appgroep-liepen-de-coronagemoederen-hoog-op/

Onorthodoxe bedgeheimen

Kijken naar andere mensen, gewoon lekker op een terrasje of bankje zitten en kijken naar hoe mensen voorbijlopen. Vooral als het mensen die ver afstaan van wat voor jou normaal is. Of het nou gaat om andere kleding of andere talen.. Zeker in een wereldstad als mijn Mokum is dit heerlijk om te doen. Welke Amsterdammer kent niet die man die enkel gekleed in een string door de Kalverstraat skate? Helaas is het door de coronacrisis nu niet mogelijk: de terrasjes zijn gesloten en de straten zijn veelal verlaten.

Dat meer mensen dit jammer vinden is wel duidelijk door de plotselinge populariteit in de niet-joodse wereld van de serie unorthodox. Deze serie geeft een blik op een leven dat voor veel mensen anders gesloten zou blijven. Een andere taal (Jiddisch), andere kleding (peijesen sjeitels) en andere gewoontes. Je kan hier veel van leren, ware het niet dat het vaak stereotype beelden zijn waarin de extremen zijn uitgelegd. Hierdoor vallen de nuances weg.

Ik kreeg de afgelopen weken van verschillende vrienden de tip om de serie Unorthodox te gaan kijken omdat dat een mooi beeld zou geven van seksualiteit binnen het orthodoxe jodendom. Een thema waar ik vanuit mijn werk veel mee bezig ben. Ik heb hier eerder ook een stuk over geschreven voor NieuwWij: https://www.nieuwwij.nl/interview/joden-en-seks-vragen-nooit-durfde-stellen-en-meer/

 

Veel van mijn niet-joodse vrienden zijn zich er echter niet van bewust dat deze serie slechts een hele kleine sekte (Satmar) laat zien die in Nederland niet of nauwelijks aanwezig is. Dit is logisch want het staat voor de meeste mensen ver van hun bed. Zij weten dan ook niet dat veruit de meeste Joden in Nederland überhaupt niet zijn aangesloten bij een Joods kerkgenootschap. Degene die dat wel zijn, houden er verschillende levenswijze op na, van heel vrij tot ultra-orthodox en alles wat daartussen zit. Het leven van een modern-orthodoxe vrouw is niet te vergelijken met het leven zoals dat wordt weergegeven in de serie. Zeker als het gaat over haar rechten als vrouw of haar rechten op een gezonde seksualiteit.

 

De hoofdpersoon van de serie, Esty, heeft veel pijn tijdens de seks en wordt gedwongen door haar man en schoonfamilie om toch seks te hebben omdat ze kinderen moet baren. Het jodendom heeft traditioneel echter juist een hele mooierelatiemet seks. De vrouw mag, binnen redelijkheid, altijd weigeren en de man heeft de verplichting om de vrouw plezier te geven. Anders mag een get(scheidingspapieren) worden aangevraagd.

 

Natuurlijk is dit theorie en is de praktijk soms anders, zeker binnen ultraorthodoxe stromingen zoals Satmar. Toch zijn de gedachtes dat het belangrijk is om liefdevol om te gaan met je partner, het genot van seks centraal te stellen en wederzijdse toestemming nodig is veel normaler binnen het jodendom dan de extremen die je ziet bij een serie als Unorthodox.

 

Het kijken naar de ander is goed, je leert ervan en je wereld wordt breder. Beter zou echter zijn: het gesprek aangaan met de ander, vragen stellen. Klopt het beeld dat ik van je heb wel? Is wat ik hier zie representatief? Hierdoor verbreid je je wereld nog veel meer.

 

Dit artikel verscheen eerst op: https://www.nieuwwij.nl/media/onorthodoxe-bedgeheimen/?fbclid=IwAR0D7GmPbzQm16EKzhY7KK0vo1zs33Dr2va_LJTfpOYwdmBIMpgRsRWxpMY

Lichtpuntjes

Elk nadeel heb z’n voordeel. Hoewel ik, tot verdriet van mijn man, niet bepaald fan ben van voetbal had Johan Cruyff hier wel een punt. Door de coronacrisis is er veel niet mogelijk. Musea zijn gesloten, net zoals gebedshuizen; seminars worden afgeblazen; zelfs de masterclasses voor de postBM groep bij de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam konden niet doorgaan. Als zzp’er zit ik dan ook al enkele weken werkloos thuis. De eerste weken kon ik door ziekte niets anders dan heen en weer lopen tussen bank en bed, maar intussen kan ik gelukkig iets meer.

Hoe kan je gebruikmaken van de weinig lichtpuntjes die deze crisis je biedt? Voor mij is het bijvoorbeeld wel goed om een keer iets meer rust te hebben. Zo heb ik eindelijk tijd om vaker een column voor jullie te schrijven, lees ik meer en heb ik zelfs tijd voor de puzzel van 1000 stukjes die ik vorig jaar voor mijn choepa heb gekregen.

Als je werk echter je passie is, is dit niet genoeg. Als ondernemer ben ik intussen getraind in het denken in oplossingen, ook als mijn emoties zeggen dat het beter is om in bed te liggen met de deken over mijn hoofd. Gelukkig zijn de meeste mensen in mijn omgeving ook creatief en zo komen we met steeds meer leuke ideeën voor wat je nog wél kan doen. Opiniestukken schrijven voor diverse bladen met mijn zwager, online masterclasses voor de jongeren en zelfs online dialoogprojecten. Ik begin steeds meer hoop te krijgen dat we hier misschien wel uitkomen, ooit. En tot die tijd kunnen we onze creativiteit nog meer gebruiken!

 

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.crescas.nl/blog/webcolumnvanhilst/iggoz/Lichtpuntjes/?fbclid=IwAR1dntUpH9MQErcXBDbht2FSFLG3LIsxvfeuq5o8N8Qe2pTBkdwS8nHppHM

Dialoog, juist nu!

De afgelopen weken is iedereen in de ban van het coronavirus. Je kan de tv niet aanzetten of je wordt doodgegooid met verhalen over dood, ziekte, recessie. Het is moeilijk niet in een diepe depressie te raken. Zeker als je, zoals ik, helaas zelf bent geveld door het virus. Langzaam begin ik weer op te krabbelen maar ben al vijf weken behoorlijk ziek.

Deze crisis heeft me echter ook andere dingen laten zien, dingen die niet zo snel in de media naar voren komen, maar die wel heel belangrijk zijn. Voorbeelden van situaties waarin wij als mensen juist laten zien samen sterk te staan. Soms zijn het kleine, persoonlijke gebaren zoals de imam waar ik al enkele jaren mee samenwerk die Dua’s, islamitische smeekgebeden, voor me zegt. Of een goede katholieke vriend die kaarsjes voor me aansteekt.

Er zijn ook grotere positieve initiatieven. Zoals Najib Amhali en Fatima Elatik die samen met een groepje mensen bloemen langsbrengen bij het zwaar getroffen Beth Shalom. Of de dialoogcommissie van de LJG die samen met leden van de Al Kabir Moskee boterkoek langs kwam brengen bij een verzorgingshuis in Amsterdam West.

WhatsApp Image 2020-04-22 at 10.57.54

Juist in een moeilijke tijd zoals deze moeten we elkaar opzoeken en voor elkaar opkomen. Zoals Ali B. tijdens onze zoomseder zei: Wij als moslims moeten zeggen “blijf van onze Joden af” en de Joden moeten zeggen “blijf van onze moslims af”. Dit zou volgens mij voor elke groep moeten gelden. Samen staan we sterk. Laten we juist nu de dialoog opzoeken. Inter- en intrareligieus!

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.crescas.nl/blog/webcolumnvanhilst/v4goz/De-dialoog-opzoeken