Vrijheid van meningsuiting?!

Twee weken geleden schreef ik voor Crescas een column naar aanleiding van de moord op de Franse leraar Samuel Paty en de reacties hierop op social media. De kern van mijn boodschap was dat het belangrijk is zorgvuldig om te gaan met vrijheid van meningsuiting. Als je cartoons toont, zoals Samuel Paty deed, om het gesprek aan te gaan of om problemen aan de kaak te stellen, moet dat altijd kunnen. Het is echter niet nodig om cartoons te laten zien puur en alleen om mensen te kwetsen en ‘omdat het kan’.

De reacties op mijn column, vooral via FB, waren heftig. Ik werd beschuldigd van “blaming the victim” en het inperken van vrijheid- van meningsuiting. Iets wat totaal niet mijn bedoeling was. Allereerst is geweld nóóit, maar dan ook nóóit, de oplossing. Als je het niet met iemand eens bent of als iemand je kwetst, kan je dat op een vreedzame manier laten weten. (Iets wat zover ik weet gebeurde bij de demonstratie in Arnhem of bij opiniestukken die in de media voorbijkwamen).

Je moet alles bespreekbaar kunnen maken. Of het gaat over antisemitisme, homohaat, islamhaat of juist angst of kritiek op ‘de ander’. Ik vertel ook voor een klas met veel moslimleerlingen dat ik Joods en een linkse zionist ben, dat ik mij zorgen maak over antisemitisme. Maar ik ga wel in gesprek. Als je je zorgen/angsten op een open, reflectieve manier aankaart ontstaat er een open gesprek. Dit was zover ik begreep ook het doel van Samuel Paty. Zijn moord kwam dan ook dichtbij. Ook ik heb te maken gehad met bedreigingen. Wat er met hem gebeurde is een van mijn grootste nachtmerries.

Ik denk dat je met mensen/leerlingen in gesprek moet gaan. Wanneer je meer van elkaar weet, kun je elkaar beter begrijpen en daardoor dichter bij elkaar komen. Ik zou zelf de cartoons niet laten zien in de klas, want uit mijn gesprekken met islamitische vrienden van mij weet ik dat het pijn doet. Omdat Mohammed de belangrijkste profeet is en omdat hij dood is. In de islam moet je over een overleden persoon niet spreken of goed. Hij kan zichzelf niet meer verdedigen. Door wel de cartoons te laten zien komt er niet opeens een open gesprek over problemen zoals terrorisme of geweld tegen vrouwen. Je wekt alleen nog meer haat en onbegrip op. Je raakt je leerlingen kwijt en het wekt aan de verschillende kanten alleen maar meer polarisatie op. Het is zowel in het klaslokaal als in de maatschappij in het geheel belangrijk dat mensen zich veilig voelen. Dit betekent niet dat we pijnpunten niet moeten bespreken, juist wel! Maar wel op een respectvolle manier.

Wellicht ten overvloede: dit betekent niet dat iemand die wél kiest voor die weg, geweld verdient. Geweld moet hoe dan ook, altijd worden bestreden.

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.crescas.nl/columns/webcolumnvanhilst/yxgoz/Geweld-is-nooit-de-oplossing/

Onzekere tijden

De coronacrisis lijkt op zijn einde gekomen. De restaurants zijn weer open, net zoals dierentuinen, hotels en pretparken. Voor mij voelt het nog niet zo zeker. De Joodse gemeenschap is (nog) harder getroffen dan anderen. Omdat de lockdown maatregelen net na het joods carnaval, Poerim, vielen, zijn veel leden van de Joodse gemeenschap besmet geraakt en zelfs overleden. Ook ik werd besmet en ben nog steeds herstellende, na 3 maanden! Alles openstellen en het virus vrijspel geven maakt mij dus erg bang.

 Ook bij sommige leden van de joodse gemeenschap klinkt de roep om openstelling steeds harder. Hoewel de zoom sjoeldiensten, ongekend populair zijn, willen veel mensen elkaar zien. Een synagoge is naast een gebedshuis ook vooral een huis van samenkomst. Een plek waar de weinig joden van Nederland elkaar kunnen ontmoeten. Tijdens een dienst wordt er veel gezongen, meer nog dan in een kerk. En net zoals bij andere geloofsgemeenschappen hebben wij last van vergrijzing. Met de hoge feestdagen om de hoek, wanneer onze synagoge normaal gesproken vol zit met 900 man, klinkt het voor mij als een recept voor drama… Soms hoor ik andere gelovigen zeggen, ach als mijn tijd gekomen is … Dat is geen joodse gedachte. Ja geloof is goed maar God heeft ons ook ons verstand gegeven. Maar wat is het verstandigste nu?

Dit artikel verscheen eerder in de zomerspecial van Oasemagazine

Veranderen

De afgelopen maanden hebben we veel moeten veranderen. Als je de deur uitgaat moet je denken aan je mondkapje en Handgel. Je mag je vrienden en vriendinnen niet meer knuffelen en op school moet je je ziekmelden bij een lichte verkoudheid. 

De joodse gemeenschap moest zich, net zoals veel religieuze groepen, extra aanpassen. Op 28 september is het Jom Kippoer, de grote verzoendag. De dag dat je reflecteert op alles wat je het afgelopen jaar beter had kunnen doen. Door te vasten en afstand te nemen van het normale leven. Normaal gesproken dé dag dat iedereen samenkomt in de synagoge om te bidden, te knuffelen en natuurlijk bij te kletsen. Op een “normale” Jom Kippoer zitten er op het hoogtepunt wel 1000 mensen in de synagoge.  Het is als een soort grote reünie. 

Voor mij is Jom Kippoer tevens het moment om compleet te unpluggen van al mijn apparaten. Ik kan door gezondheidsredenen niet vasten en dit is mijn manier om toch goed mee te doen.  Dit jaar is echter alles anders. Omdat het onmogelijk is om zowel afstand te houden als de beveiliging goed te krijgen heeft de leiding ervoor gekozen om de diensten alleen aan te bieden via zoom. Je moet dus wel online zijn. Jom Kippoer zal dus ook weer anders zijn dan anders, hopelijk is het tijdelijke verandering want ik mis nu al de rust en extra knuffels… 

Dit artikel verscheen eerder in Oasemagazine week 38

Het perspectief van de ander

De coronacrisis blijft maar voortduren. Waar ik in april nog hoopte in september weer normaal aan het werk te kunnen zijn bij mijn geliefde musea blijkt dat toch een ijdele hoop. Hoewel mensen wel massaal naar het strand gingen, lijkt een museum toch een brug te ver voor velen. In de maand september heb ik dan ook welgeteld nul rondleidingen op mijn planning staan.

Des te blijer ben ik met mijn baantje als docent levensbeschouwing op het Fons Vitae lyceum in Amsterdam. Naast een (klein) vast inkomen geeft me dat ook de mogelijkheid om te doen wat ik het liefste doe: in gesprek gaan met verschillende groepen. Spannend is het wel, hoeveel ervaring ik ook heb met voor een groep staan, week in week uit dezelfde leerlingen is toch anders. Het heeft zijn nadelen – als je niet klikt met iemand uit de groep zie je die elke keer weer – maar gelukkig ook veel voordelen. In de maand die ik nu lesgeef heb ik al een echte band opgebouwd met de leerlingen.

Doordat je een diepere band opbouwt met de leerlingen kom je erachter wat ze echt denken. Zoals bij al mijn lessen is het belangrijkste voor mij dat de leerlingen kritisch leren denken, vragen stellen en luisteren naar de ander. Of het nou gaat over het Taoïsme, het ultra-orthodoxe jodendom of de Nederlandse surfcultuur. Ik vrees dat de leerlingen over vijftien jaar weinig meer zullen weten over de details van de les. Zelfs ik, met mijn nerdy interesse in geschiedenis en levensbeschouwing, ben veel van de feitjes al kwijt. Wel hebben de lessen me doen nadenken over mijn eigen perspectief en dat van de ander. Als ik maar een beetje daarvan kan overbrengen op mijn leerlingen, in hun context, dan ben ik gelukkig. Zeker in deze tijd van onrust, fake news en complotdenken is dit extra belangrijk. Duimen jullie met me mee dat het lukt?

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.crescas.nl/columns/webcolumnvanhilst/1mgoz/Het-perspectief-van-de-ander/?fbclid=IwAR3YRlAam_5ft1gvVI4zqpYSczu0YW55GbH_bwffvFcrBKXoCDwFMzJnKXw

Complot theorieën

Al lang worstel ik met het onderwerp van complottheorieën. Degenen die mij een beetje kennen, weten dat ik opensta voor mensen met een andere mening. Zelfs met een mening die compleet tegenover mijn eigen visie staat. Weinig is ‘fout’. Door respect te hebben voor een ander, te luisteren naar de ander en door te vragen kom je nader tot elkaar.

In principe geldt dit ook voor mensen die in complottheorieën geloven. Zoals mijn zwager Jaron Harambam – gepromoveerd op dit onderwerp – benoemt, zijn veel mensen die complottheorieën volgen kritische denkers. Mensen die, door welke oorzaak dan ook, niet meer geloven in de mainstream media en zich vragen stellen bij het officiële verhaal. Discussies hierover kom je overal tegen, zelfs in de familie app. Jaron en ik schreven hier zelfs een artikel over voor Sociale Vraagstukken.

Door de coronacrisis komen deze theorieën nog sterker dan anders naar boven. Sommige theorieën zou je zeker onder ‘kritisch denken’ kunnen plaatsen. Lastiger vind ik het echter als het mythische proporties aanneemt. Zeker als dit gericht is tegen een bepaalde bevolkingsgroep. Complottheorieën kunnen dan leiden tot polarisatie, uitsluiting of zelfs geweld. Daarnaast is het een stuk lastiger om te ontkrachten dat wij als Joden geen lizard people zijn die het coronavirus willen verspreiden om de wereld te beheersen, dan om uit te leggen waar het idee vandaan komt van Joden en geld. Overigens komen niet alleen over ons, maar ook bij ons, veel samenzweringstheorieën voorbij, over andere minderheidsgroepen.

Hoe kunnen wij het beste omgaan met deze verschillende samenzweringstheorieën? Demoniseren is geen oplossing, onze hekken hoger optrekken ook niet. Op een open manier het gesprek aangaan, binnen en buiten onze gemeenschap, lijkt mij nog steeds de beste oplossing, maar is het genoeg?

 

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.crescas.nl/blog/webcolumnvanhilst/1igoz/Complottheorieen/?fbclid=IwAR0Swpd99XSWAiWbsYfWmIwi04C1Ky1d3fC8HVd-OYm5M0BaqEB-8Aazkc0

Museumdocent in Corona tijden

1 juni gaan de musea eindelijk weer open, na bijna 3 maanden dicht te zijn geweest. Het is echter de vraag wanneer er weer ruimte komt voor groepsbezoeken. De angst bij veel museumdocenten is dat het lang gaat duren voordat wij weer ons werk kunnen doen in het “nieuwe normaal”. O.a. Bram, de vereniging voor museumdocenten, is hier veel mee bezig. Gelukkig komt er nu langzaam ook meer aandacht vanuit andere instanties.

Cnaan Liphshiz interviewde voor Jewish Telegraphic Agency ( JTA) directeur Emile Schrijver en mij over de gevolgen voor hetJoods Cultureel Kwartier. Dit is na te lezen op: https://www.jta.org/2020/05/19/culture/amsterdams-jewish-quarter-is-getting-ready-to-reopen-but-some-wonder-if-it-will-ever-be-the-same

Wat denken jullie? Is er nog ruimte voor museum educatie in het “nieuwe normaal”? en op welke manier?

In dialoog over de coronamaatregelen

, gepromoveerd socioloog op het gebied van complottheorieën en ik schreven een stuk voor Sociale Vraagstukken over het coronadebat. Hoe houd je een open gesprek en kom je erachter wat de ander echt zegt?

Na bijna twee maanden van drastische maatregelen om het coronavirus te bestrijden heeft de regering afgelopen woensdag een stappenplan van versoepeling aangekondigd. Zij lijkt hiermee in te spelen op een grote wens van een deel van de samenleving.

Nu de grootste rampspoed onder controle lijkt te zijn, klinkt de roep om versoepeling steeds luider. De coronamoeheid is toegeslagen, ondernemers maken zich zorgen om hun bedrijven, anderen zuchten naar het oude vrije leven of willen weer fysiek sociaal contact hebben. Voor sommigen zijn de nieuwe versoepelingen niet genoeg.

Tegelijkertijd maken anderen zich zorgen over een (te) snelle versoepeling van maatregelen. Zij hebben idee dat kwetsbaren opgeofferd mogen worden voor de geneugten van de massa.

De vraag is niet langer of we deze politiek-ethische discussie over de coronastrategie gaan voeren, maar vooral hoe. Vooralsnog stemmen de huidige discussies in het publieke domein niet hoopvol. Geen fysieke confrontaties hier, zoals in de Verenigde Staten, maar wel lelijke twitteroorlogen met de naarste verwensingen en BN’ers die in late-night talkshows hun scherpe soundbites de wereld in slingeren.

Simpele tegenstellingen domineren: tussen volksgezondheid en economie, tussen solidariteit en vrijheid, tussen gezonden en kwetsbaren, en natuurlijk tussen het redden van elk leven of zoveel we kunnen/willen. Het lijkt maar moeilijk om een inhoudelijke en respectvolle discussie hierover te voeren, laat staan om bij elkaar of verder te komen.

Familie-appgroep: gevoelige discussie

Dat dit ingewikkeld is, merkten wij toen wij in onze familie-appgroep in een heftige discussie belandden. Ik, Jaron Harambam — gepromoveerd socioloog, single en in prima gezondheid — heb een compleet ander perspectief dan ik, zijn schoonzus, Anne-Maria van Hilst — historica, werkzaam in interreligieuze dialoog, getrouwd, astmapatiënt en waarschijnlijk ziek door het coronavirus.

Anne-Maria is maar langzaam aan het herstellen en benadrukt steeds wat voor een nare ziekte het is. ‘Snap wel dat de overheid zo ingrijpt’, appt ze. ‘Absoluut niet!’, komt Jaron er met gestrekt been in. ‘Nu gaat er veel meer kapot, op psychologisch, sociaal, economisch vlak. Zoals nu kan echt niet langer. Mens en maatschappij wordt gek.’

‘Laat de mensen maar ziek worden’, stelt Jaron, ‘die komen er wel weer bovenop. Mensen zoals jij hadden nooit door moeten gaan met werken en feesten, maar voor de rest…’ Anne-Maria riposteert: ‘Alsof het niet erg is als kwetsbaren doodgaan zolang de gezonden maar normaal kunnen uitgaan en vrienden zien?!’

‘Nee juist niet! Maar hoe moeten we jouw bijstand betalen, jouw zorg betalen, jouw voeding kunnen garanderen als de hele maatschappij op slot zit!’, aldus Jaron.

De scherpe argumenten gingen over en weer. Omdat het ons allemaal zo persoonlijk raakt, en er veel op het spel staat is het een complexe en gevoelige discussie.

Muren omhoog en gelijk halen

Het medialandschap draagt niet bij aan deze maatschappelijke discussie. Controversiële uitspraken doen het misschien goed doen bij algoritmes en tv-shows, ze helpen niet bij het bevorderen van wederzijds begrip, of bij het vinden van een uitweg.

Zoals wij beiden in ons werk tegenkomen wordt het snel een kwestie van gelijk halen, van wij tegen zij. ‘De ander’ is idioot, dom of zelfs gevaarlijk. Voor- en tegenstanders van complottheorieën bombarderen elkaar met ‘feiten’ en verklaren elkaar voor gek.

Doordat bij beide partijen de muren omhooggaan wordt er niet langer geluisterd naar de ander, maar zelf ingevuld. Zo ook in ons app-gesprek, Anne-Maria hoorde in Jarons opmerkingen een eng sociaal-Darwinisme. Terwijl Jaron zich vooral zorgen maakte om haar gezondheid.

Discussies kunnen hierdoor compleet vastlopen. Als je echter doorvraagt met open vragen krijg je meer begrip. Tijdens haar dialoogwerk vroeg een leerling of hij Anne-Maria’s hoorntjes mocht voelen, Joden zouden duivels zijn. Haar eerste reactie was boos worden, de docent wilde hem zelfs de klas uitzetten. Uiteindelijk heeft zij hem laten voelen, de hoorntjes waren er niet, en is toen het gesprek aangegaan. Waarom dacht hij dat? Bleek dat zijn ouders dat hem vertelden, en hij nu toch beter weet.

Bij jezelf blijven

Natuurlijk is dit niet alleszeggend. Belangen en opinies kunnen tegengesteld zijn. Anne-Maria komt regelmatig leerlingen tegen die een drastisch andere of vijandige meningen hebben. Dan kan je best laten weten hoe het je laat voelen, maar hou het bij jezelf. Zo zei Anne-Maria dat zo’n opmerking van Jaron ‘voor mij voelt alsof mijn leven niet belangrijk is, en ik zo maar opgeofferd kan worden’. Door in de ik-boodschap te blijven voelt de ander zich minder aangevallen, en is dialoog en inleving mogelijk

Wij hebben het gesprek even laten rusten. Jaron vond dat hij weinig oog had gehad voor de positie van Anne-Maria. Hij appte dat hij ‘haar angst, vervelende situatie, en zorg om de toekomst absoluut snapt’, en bedankte haar voor dit gesprek. Erkenning van de ander, en hoe dat jouw eigen perspectief verrijkt, leverde Jaron ‘😘😘’ van Anne-Maria op.

Wij hadden natuurlijk het voordeel dat we elkaar, ondanks al onze verschillen, waarderen en vanuit inleving in de ander zo uit de gepeperde discussie konden geraken. Maar hoe doe je dat op grote schaal en met zulke tegengestelde belangen?

Inspraak en dialoog

Het kabinet Rutte poogt dat te doen door alle overwegingen en belangen duidelijk uit te leggen en te leunen op de experts van het Outbreak Management Team. Maar worden de verschillende stemmen op deze manier wel gehoord en tem je hiermee wel de onrust bij deze verschillende groepen? Dit lijkt ons sterk.

Hoe kunnen we nu echt luisteren naar de zorgen en ideeën van de ander, zonder perspectieven uit te sluiten, maar wel met respect en interesse? En hoe kunnen wij op een bredere groep van deskundigen leunen en een meer democratische manier van belangen afwegen opzoeken?

In Ierland hebben ze de afgelopen jaren citizen assemblies georganiseerd welke over controversiële onderwerpen (homohuwelijk en abortus) die als referendum aan de bevolking voorgelegd werden in samenspraak met experts productieve dialogen hebben gevoerd. In tegenstelling tot Brexit en andere referenda, leidde dit niet tot meer polarisatie en maatschappelijke strijd maar juist tot meer begrip en positieve uitkomsten omdat een inhoudelijke en inlevende dialoog gefaciliteerd werd.

Natuurlijk is het belangrijk dat de regering zich daadkrachtig en uniform opstelt. Maar om op de langere termijn voldoende draagvlak voor deze maatregelen te behouden, en om solidariteit tussen de verschillende belangen en maatschappelijke groepen te bevorderen, zijn dit soort democratische manieren van inspraak en dialoog noodzakelijk. Zou het zo’n gek idee zijn om het Ierse voorbeeld te volgen en over dit ongewoon complexe en belangrijke onderwerp burgerplatforms te organiseren?

We zouden dan in goed georganiseerde vorm de verschillende afwegingen, belangen en gevoelens kunnen bespreken met al die verschillende burgers, overheden en experts bij elkaar. Deelnemers zouden later in het publieke debat maatschappelijke woordvoerders worden van de gekozen aanpak.

Het zal niet makkelijk zijn, maar willen wij goed uit deze crisis komen dan is erkenning, begrip en communicatie voor de vele verschillende standpunten noodzakelijk. Alleen samen lukt dat, toch?

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.socialevraagstukken.nl/ook-in-onze-familie-appgroep-liepen-de-coronagemoederen-hoog-op/

Onorthodoxe bedgeheimen

Kijken naar andere mensen, gewoon lekker op een terrasje of bankje zitten en kijken naar hoe mensen voorbijlopen. Vooral als het mensen die ver afstaan van wat voor jou normaal is. Of het nou gaat om andere kleding of andere talen.. Zeker in een wereldstad als mijn Mokum is dit heerlijk om te doen. Welke Amsterdammer kent niet die man die enkel gekleed in een string door de Kalverstraat skate? Helaas is het door de coronacrisis nu niet mogelijk: de terrasjes zijn gesloten en de straten zijn veelal verlaten.

Dat meer mensen dit jammer vinden is wel duidelijk door de plotselinge populariteit in de niet-joodse wereld van de serie unorthodox. Deze serie geeft een blik op een leven dat voor veel mensen anders gesloten zou blijven. Een andere taal (Jiddisch), andere kleding (peijesen sjeitels) en andere gewoontes. Je kan hier veel van leren, ware het niet dat het vaak stereotype beelden zijn waarin de extremen zijn uitgelegd. Hierdoor vallen de nuances weg.

Ik kreeg de afgelopen weken van verschillende vrienden de tip om de serie Unorthodox te gaan kijken omdat dat een mooi beeld zou geven van seksualiteit binnen het orthodoxe jodendom. Een thema waar ik vanuit mijn werk veel mee bezig ben. Ik heb hier eerder ook een stuk over geschreven voor NieuwWij: https://www.nieuwwij.nl/interview/joden-en-seks-vragen-nooit-durfde-stellen-en-meer/

 

Veel van mijn niet-joodse vrienden zijn zich er echter niet van bewust dat deze serie slechts een hele kleine sekte (Satmar) laat zien die in Nederland niet of nauwelijks aanwezig is. Dit is logisch want het staat voor de meeste mensen ver van hun bed. Zij weten dan ook niet dat veruit de meeste Joden in Nederland überhaupt niet zijn aangesloten bij een Joods kerkgenootschap. Degene die dat wel zijn, houden er verschillende levenswijze op na, van heel vrij tot ultra-orthodox en alles wat daartussen zit. Het leven van een modern-orthodoxe vrouw is niet te vergelijken met het leven zoals dat wordt weergegeven in de serie. Zeker als het gaat over haar rechten als vrouw of haar rechten op een gezonde seksualiteit.

 

De hoofdpersoon van de serie, Esty, heeft veel pijn tijdens de seks en wordt gedwongen door haar man en schoonfamilie om toch seks te hebben omdat ze kinderen moet baren. Het jodendom heeft traditioneel echter juist een hele mooierelatiemet seks. De vrouw mag, binnen redelijkheid, altijd weigeren en de man heeft de verplichting om de vrouw plezier te geven. Anders mag een get(scheidingspapieren) worden aangevraagd.

 

Natuurlijk is dit theorie en is de praktijk soms anders, zeker binnen ultraorthodoxe stromingen zoals Satmar. Toch zijn de gedachtes dat het belangrijk is om liefdevol om te gaan met je partner, het genot van seks centraal te stellen en wederzijdse toestemming nodig is veel normaler binnen het jodendom dan de extremen die je ziet bij een serie als Unorthodox.

 

Het kijken naar de ander is goed, je leert ervan en je wereld wordt breder. Beter zou echter zijn: het gesprek aangaan met de ander, vragen stellen. Klopt het beeld dat ik van je heb wel? Is wat ik hier zie representatief? Hierdoor verbreid je je wereld nog veel meer.

 

Dit artikel verscheen eerst op: https://www.nieuwwij.nl/media/onorthodoxe-bedgeheimen/?fbclid=IwAR0D7GmPbzQm16EKzhY7KK0vo1zs33Dr2va_LJTfpOYwdmBIMpgRsRWxpMY