Dvar Tora

7 April begeleidden de kinderen van de BM klas een gedeelte van de Sjabbatochtenddienst in de LJG. Ik mocht de Dvar Tora geven. Graag deel ik mijn tekst met jullie:

De parasja van deze week, Devarim 15:12-16:20,  is vooral een opsomming van regels. Hierbij komen een aantal opvallende regels voorbij. Zo staat er hoe je slaven moet behandelen. Je moet slaven van ons eigen volk 6 jaar lang tot slaaf houden en op het 7e jaar vrijmaken. Hierbij krijgen ze ook van alles mee. Over slaven van andere volkeren wordt hierbij niks gezegd. Het hebben van slaven lijkt dus wel geaccepteerd.

Andere regels gaan over het doen van dierenoffers. Gelukkig wordt dit sinds de vernietiging van de Tempel in 70 na het begin van de gebruikelijke jaartelling niet meer gedaan. Een van de belangrijkste dingen van het Jodendom is mijns inziens Baal Tasjchit.  Het niet verspillen of vernietigen. Dit wordt vaak uitgelegd als het  goed zorgen voor de dieren en natuur om je heen. Mocht de tempel ooit hersteld worden dan heb ik er vertrouwen in dat er een beter oplossing voor gevonden wordt voor het offeren van dieren.

Het gene wat mij echter het meeste aansprak in deze tekst was uitnodigen van iedereen aan de seider maaltijd. Je zoon, je dochter, je slaaf, de Levieten, de vreemdeling, de wees en de weduwe worden specifiek genoemd. Door het samen te vieren, ook met niet-Joden, wordt de feestvreugde alleen maar groter.

Een goede gewoonte van de LJG is om naast de algemene seider voor leden ook een tweejaarlijkse dialoogseider te organiseren.  Afgelopen dinsdag was het weer zo ver. Bij deze seider werden allerlei mensen uitgenodigd die de afgelopen jaren actief in dialoog waren met de LJG. Hierbij kan je denken aan vertegenwoordigers van de gemeente Amsterdam, de Protestantse Kerk Amsterdam, de Al kabir moskee, hindoetempels, vluchtelingen, en nog veel meer.

Velen van hun hebben nog nooit een seider meegemaakt. In een iets sneller tempo gingen we door de haggada heen. Er is namelijk naast de “vaste” lijn van de seider ook altijd veel ruimte voor eigen invulling. Er zijn korte speeches waarin de gasten stilstaan bij het thema vreemdelingen en slavernij. Wat betekent dat voor hun? Iedereen heeft er een andere associatie bij. Voor sommigen gaat het vooral over leren van het verleden, voor sommigen is het meer iets van het nu.

Door al de mensen te horen, juist ook van verschillende achtergronden en religies, krijgt onze seiderviering een veel diepere dimensie. Je kan heel veel leren van mensen binnen je eigen groep maar Júist ook van mensen daarbuiten. Door af en toe met de ander te praten en ze uit te nodigen in je eigen huis.

Leer je Buren kennen

De joden in vormen in Nederland een hele kleine minderheidsgroep. Zelfs in de meest ruime telling zijn er tussen de 40 en 50.000 joden in heel Nederland. Het is dan ook niet zo gek dat veel mensen nog nooit een joods iemand zijn tegengekomen. Als je nog nooit een joods iemand hebt gezien is het makkelijk om vooroordelen over de gemeenschap te krijgen, zeker als de enige “herkenbare” joden leden van de (ultra) orthodoxe gemeenschap zijn.

Mede om wél elkaar te leren kennen is door de LJG Amsterdam het project Leer je Buren kennen enkele jaren geleden opgezet. Leerlingen van het ROC, de PABO en middelbare scholen worden uitgenodigd in de synagoge om het gesprek aan te gaan en alles aan elkaar te vragen. Sinds enkele jaren mag ik dit ook faciliteren en ga ik hiervoor ook naar de prachtige synagoge Enschede.

Inmiddels zijn er al meer dan 12000 leerlingen langs geweest en blijkt het project een groot succes. In 2017 werden we al beloond met de eerste Brouwerprijs van het KHMW.  Een grote eer en bovendien een prijs van 100.000 euro die we kunnen inzetten voor onderzoek en uitbreiding van het project.

xxl

Afgelopen donderdag kwamen daarnaast journalisten van de NOS ook filmen. Hieronder een verslag van de dag:

https://nos.nl/artikel/2214044-anne-maria-is-joods-sommige-mensen-denken-dat-ik-een-demon-ben.html

Exodus uit de vuurtoren

Dina-Perla de Winter schreef de afgelopen tijd aan een boek over haar jeugd in de orthodox-joodse gemeente. Zij heeft veel te maken gehad met geweld en dwang en heeft zich hier aan weten te ontworstelen. 11 januari presenteerde zij haar boek in de Ako in de Beethovenstraat in Amsterdam. Deze plaats speelde een belangrijke rol in haar boek als bron van kennis.

dina-perla-de-winter-768x498

Na een interview met haar over het boek was er tijd voor een panel. Verschillende vrouwen spraken vanuit hun eigen expertise over hoe emancipatie van vrouwen bewerkstelligd kan worden. Zo sprak Chantal Suissa over de rol van interreligieuze contacten, Julie Blocq-Schipper over onderwijs  en Bertina Minco over cultuur. Ik heb verteld over de rol die seksualiteit kan spelen bij emancipatie.

Als je naar de joodse traditie kijkt zijn er veel handvatten voor de bescherming en “empowering” van vrouwen. Zo mag een vrouw altijd seks weigeren, moet een man zorgen voor haar genot en zijn beide partners verantwoordelijk voor hun eigen eer.  In de praktijk is dit echter lang niet altijd het geval. Zoals Dina-Perla beschrijft in haar boek wordt, zeker in de ultra-orthodoxie, de joodse wet vaak juist gebruikt om vrouwen klein te houden. Het is onze taak om dit proberen te doorbreken en weer terug te gaan naar de eigenlijke betekenis!

 

Voor een uitgebreider verslag van de avond zie:

http://www.joods.nl/2018/01/boekpresentatie-exodus-vuurtoren-dina-perla-winter/

Bergman Seminar in Israël

13 tot 23 juli was ik aanwezig bij de Bergmanseminar, mede door de zeer gulle gift van de vrouwengroep van de LJG. Het thema van de seminar, georganiseerd door de WUPJ, was hoe om te gaan met Israël in de Joodse les. De groep bestond vooral uit Amerikanen met een achtergrond in Joods onderwijs. Daarnaast was er een Braziliaanse Chazan en een Israëlische gids.

Het programma was erg goed in elkaar gezet. Er waren diverse ontmoetingen met organisaties en personen.We sliepen de eerste zeven dagen in Jeruzalem in het centrum voor Liberaal Jodendom, Beit Shmuel. Een prachtige locatie om verbonden te raken met het Jodendom. Om de ochtendtefillah te kunnen doen met op de achtergrond de oude stad van Jeruzalem… Wow…neve shalom

Een van de meest bijzondere momenten was de lezing en tour van Steve Israël over Jeruzalem. Hij vertelde over de spanning tussen het “heilige Jeruzalem” en het dagelijkse Jeruzalem. De stad is voor veel mensen een fantasie, maar er wonen ook gewone mensen die moeten omgaan met dagelijkse problemen. Dit werd nog eens benadrukt door het feit dat toen we naar de oude stad liepen we gebeld werden door vrienden en familie: er was een aanslag gepleegd en de hele oude stad was op slot. Na een paar uur konden we wel de stad in maar het was gek om mee te maken. Arabieren mochten niet naar binnen, de halve stad was uitgestorven. We konden ook niet naar de Klaagmuur omdat dat te gevaarlijk was. We werden meteen met de neus op de feiten gedrukt.

schaapjes

Ook de rest van de week gingen we verder op dit onderwerp. Is Israël en dan met name Jeruzalem alleen een heilige plaats? Of een land met weliswaar een rijke geschiedenis maar met veel problemen? Kan je alleen een goede jood zijn als je in Israël woont? Kan je tegelijkertijd volledig achter het bestaansrecht van Israël staan én kritisch zijn op dingen die daar gebeuren?

Naast de teksten gingen we ook het gesprek aan met verschillende mensen en organisaties. Zo ontmoette we de zigeuner gemeenschap in Jeruzalem, gingen we in Tel Aviv naar de seculiere Jeshiva die veel doet voor de vluchtelingen in Zuid Tel Aviv en bezochten we een zomerkamp van een zusterbeweging van Netzer in Israël.

De praktijk werd ook niet vergeten. Zo hebben we in kibboetz Ein Shemer gezien wat het belang is van de kassen in Israël. De begeleider Uri gaf ons goede ideeën over wat de voordelen zijn van kinderen zelf aan de slag gaan en dingen bouwen. Een andere mooie activiteit was in Neot Kedumim, een groot park waar planten groeien van de Tweede Tempel Periode. Onze gids Sarale liet zien hoe je de natuur kan gebruiken bij je lessen. Voor veel leerlingen is de TeNaCH heel abstract. Door ze te laten zien hoe Israël er toen uitzag en hoe onze aartsvaarders en aartsmoeders hierin rondliepen gaat alles veel meer leven.

Ik kan wel kantjes vol schrijven over mijn ervaringen. Het was een reis met hoogte en dieptepunten. Het ergste dieptepunt was natuurlijk de aanslag in Jeruzalem en de spanningen die erop volgden. Hoogtepunten waren de ontmoetingen met de enorm inspirerende mensen die we ontmoet hebben. Mensen als Steve Israël, Sally Klein-Katz, Udi Cohen en vooral de organisatie: Steve Burnstein en Paul Liptz.

Al met al was het zeer nuttig en inspirerende reis.. Hoewel het lastig is en blijft om goed les te geven over Israël heb ik wel meer handvatten gekregen om hier op een steunende maar kritische manier mee om te gaan.

Bergmanseminar

Weekend Talmoed Tora

Sinds 1 maart ben ik co-hoofd voor Liberaal Joods Onderwijs van Amsterdam.  Het is altijd een uitdaging om een leidende functie te krijgen, zeker als je iemand opvolgt die al meer dan 30 jaar met veel plezier deze functie heeft bekleed. Gelukkig is iedereen heel welwillend om tips te geven en mee te denken over hoe we dit het beste kunnen doen.

Afgelopen mei was het weer tijd voor het Talmoed Tora weekend, het jaarlijkse weekend van het landelijke Liberaal Joods Onderwijs. Dit jaar kreeg ik de leiding, heel spannend! In de aanloop naar het weekend probeerden we, samen met ons subhoofd, een zo uitdagend mogelijk programma te maken rondom het thema Joodse muziek. Zo nodigden we de band Mokum klatsj  uit voor een workshop.

Het weekend begon gezellig met een gezamenlijke sjabbatmaaltijd waarna de groepen zich opsplitsten in leeftijden. De leerlingen zongen, dansten en leerden over allerlei joodse muzikale stromingen zoals Mizrachi, klezmer etc. Op de bonte avond lieten de kinderen hun talenten zien.

De afsluiting zondagochtend was een presentatie van alles was de leerlingen geleerd hadden. Buikdansende mizrachim, bebaarde ashkenazim en alle zangtekens van de Tora kwamen voorbij. Mooi overzicht van de diversiteit van het Jodendom. Veel mensen zien bij Joden nog steeds alleen het beeld van de blanke joden met zwart haar voor zich. Joden zijn er echter in alle vormen, kleuren en talen. Heel belangrijk om dit te delen met de leerlingen.

Al met al kunnen we terugkijken op een zeer geslaagd weekend. Fijn om te merken dat we gesteund worden door een prachtig team en een fantastische oudercommissie.

Joden en moslims eten en leren samen!

De Liberaal Joodse gemeente Amsterdam (LJGA) en de Al Kabir moskee hebben al enige tijd een goed contact. Hoewel de buitenwereld joden en moslims ver uit elkaar probeert te drijven vinden we elkaar juist steeds meer terug. Het idee is om de komende tijd met elkaar in contact te komen via het project Ma’an – Jachad.

Enkele maanden geleden waren de leerlingen van de LJGA op bezoek bij de moskee.
Toen waren de leerlingen door Rene Dotsch, de voorzitter van de dialoogcommisie van de LJGA, al uitgenodigd voor een tegenbezoek. Nu was het eindelijk zover. Met de leerlingen van de LJGA wordt er elk jaar een modelseider georganiseerd. Dit jaar deden de oudste klassen dit samen met hun leeftijdsgenoten van de moskee. De leerlingen herkenden elkaar meteen van het bezoek enkele maanden geleden en de gesprekken braken los. Ook onder de volwassen geïnteresseerden van beide gemeenten zoals Chantal Suissa, Mohammed Echarrouti en Mustapha Slaby.
We begonnen met wat woorden van Rabbijn Menno ten Brink en Imam Marzouk Aulad Abdellah . Hier werd de nadruk gelegd op het belang van het doorgeven van een positieve boodschap aan de kinderen. Zij zijn de toekomst. Als zij zich veilig voelen met de ander is het later makkelijker om samen door het leven te gaan. Het was heel mooi om te zien dat de kinderen dit ook duidelijk aanvoelden. Ze stelden vragen en herkenden elkaars verhalen.

NW-Maan-Yachad.jpg
Na de toespraken legde docent Myriam Klapper uit wat de Pesachseider precies inhield. De leerlingen vertelden over Mozes in de islamitische ( Musa) en joodse traditie ( Mosje). De kinderen waren verbaasd dat er zoveel overeenkomsten waren in de twee tradities. Zo hoorden we hoe beide tradities benadrukten dat de Musa/Mosje borstvoeding kreeg van zijn eigen moeder.
Vervolgens was het tijd voor de “echte” seider. Hoofd onderwijs van de LJGA, Anne-Maria van Hilst leidde de korte seider, afgewisseld met liedjes, vragen en grapjes. Tijdens het eten was er tijd voor gezellig geklets en gelach. Aan het geluid te horen had iedereen het naar zijn zin. Het was soms zelfs moeilijk ze stil te krijgen voor een volgend onderdeel.
Na afsluiting van de seider, met een joods dankgebed na de maaltijd en het islamitische “nor- licht” gebed, was de gezellige ochtend ten einde gekomen. De leerlingen wilde met elkaar op de foto en wisselden gegevens uit. Als kinderen echt de toekomst zijn kunnen we vooruitkijken op hele mooie jaren.

Dit artikel verscheen eerder op: http://www.nieuwwij.nl/nieuws/joodse-en-islamitische-kinderen-eten-samen-synagoge/

Richteren 4 – Haftara

11 februari 2017 mocht ik een inleiding geven op heb boek Richteren 4, de Haftara van die week. Hieronder mijn tekst.

Toen ik de Haftara Richteren 4:4-24 las raakte ik meteen enthousiast. Hoewel de TeNaCh een onuitputtelijke bron van inspiratie is, voel je je door het ene verhaal toch meer aangesproken dan door het andere. Dit verhaal is er zeker een die mij aanspreekt.  In de meeste verhalen in TeNaCh draait het om het verhaal van de man. De man is de leidende figuur. De vrouw neemt meestal een wat traditionelere rol op zich, niet gek natuurlijk voor een tekst die lang geleden is opgesteld.

In Richteren 4 staat de vrouw echter centraal. De vrouw neemt de leiding, zowel als rechter, Devorah, als uitvoerder, Jaël. De mannelijke rollen in het verhaal, zoals die van Barak, zijn een stuk meer teruggetrokken. Hij wilt zelfs niet zonder Devorah vertrekken. Hij kiest er bewust voor dat zij de eer krijgt toegewezen.

devorah

Ook in deze tijd is het vaak nog vanzelfsprekend dat de man de leiding neemt. De man wordt door velen gezien als het hoofd van het gezin.  De vrouw mag wel werken maar als er kinderen komen  wordt het als natuurlijk gezien dat zij minder gaat werken, niet de man.  Een vrouw moet kiezen tussen een carrière of een gezin. Een keuze die een man niet hoeft te maken. Ik merk zelfs dat als ik ergens een lezing geef nog een terughoudendheid bij veel mannen . Wat kan een vrouw, en zeker zo een jonge vrouw, ons nou bijbrengen?

Heel bijzonder dat in 1000 BCE het wel mogelijk was voor een vrouw om de leiding te nemen. In deze tijd waren vrouwen vaak niet meer dan het bezit van hun man. Vele anti-religieuze critici geven als argument  dat in een religie vrouwen op de tweede plaats staan. Religie zou gebruikt worden om vrouwen te onderdrukken. Hoewel de islam het op dit punt meer moet ontgelden beweren mensen vaak ook dat het jodendom vrouwen onderdrukt.

In deze tekst kan je echter zien dat ook vrouwen in het jodendom een leidende rol kunnen aannemen, niet alleen mannen. Vrouwen hebben net zo goed rechten. Zo staat er in de Misjna  dat  een man moet  zorgen voor het genot van de vrouw. Hij moet haar zelfs toestemming krijgen als hij een baan neemt waarmee hij langere tijd van huis is. Onze traditie leert ons dat vrouwen waardevol zijn en als gelijkwaardige partner gezien moeten worden.

Begrijp me niet verkeerd, helaas hebben vrouwen in de geschiedenis vaak een ondergeschikte rol toebedeeld gekregen. Ook in de Joodse geschiedenis. Maar gelukkig kan je ook genoeg teksten vinden waarin de vrouw wel rechten en macht krijgt. Door deze teksten te gebruiken kan je de rechten van  vrouwen versterken.  Dit is een van de hoofdredenen dat de LJG mij zo aanspreekt. Hier hebben vrouwen een gelijkwaardige rol met mannen. Ik ben trots om hier lid te zijn

Veiligheidspact – Eten en ontmoeten

Een tijd geleden werden Channa Al en ik door de samenwerkende organisaties van het Veiligheidspact  gevraagd om twee dialoogbijeenkomsten te organiseren. Een voor jongeren en een voor ouderen. De gemeente Amsterdam gaf voor deze gelegenheid subsidie om de verschillende groepen mensen bij elkaar te brengen.

met-channa

In november organiseerden wij het evenement voor de jongeren in samenwerking met Crea. Rondom het thema partnerkeuze en discriminatie hebben we de film Arranged gekeken. Daarna hebben we in kleinere groepjes gepraat over verschillende vooroordelen over seksualiteit in de diverse gemeenschappen.

Deze week was het tijd voor het evenement van ouderen. In samenwerking met Rudi de Vries van Bagels and Beans op de Parnassusweg in Amsterdam organiseerden wij een ontmoeting met 55+ers rond het thema eten. Meer dan veertig ouderen van onder andere Joodse, Marokkaanse, Turkse en Nederlandse afkomst kwamen samen.

dialoog

We begonnen met een “speeddate” evenement. We hadden tweetallen gemaakt die tien minuten hadden om samen te praten rondom een door ons gestelde vraag over hun lievelingsgerechten of belangrijkste feestdag. Na tien minuten wisselden ze door en kreeg iedereen nieuwe vragen. Na drie rondes was het tijd voor het eten. Rudi had voor heerlijke bagels gezorgd, de Turkse delegatie had gezorgd voor baklava en wij hadden koshere hapjes gehaald.

Na de maaltijd werden de deelnemers verdeeld in groepjes waarin ze moesten praten over hoe hun ervaring de jongere generaties kon helpen. Deze tips schreven ze vervolgens op het tafelkleed. Het was erg moeilijk om ze tussendoor stil te krijgen, zo gezellig was het!

blad

Al met al kijken Channa en ik terug op een zeer geslaagde avond. Heel inspirerend om erbij aanwezig te mogen zijn.

Orthodoxie versus Radicalisme

tilburg-2

17 en 18 januari organiseerde de Universiteit Tilburg een congres over orthodoxie versus radicalisme.  De insteek was dat bij fundamentalisme geen ruimte was voor pluralisme en binnen de orthodoxie wel. Verschillende wetenschappers en docenten gaven hun visie op dit onderwerp. In het congres was er uitgebreid aandacht voor zowel de theorie als de praktijk. Zo sprak Umar Ryad over fundamentalistische stromingen binnen de islam en vertelde Marcel Poorthuis over fundamentalisme in het christendom.

tilburg-4

Ik mocht op de eerste dag wat vertellen over orthodoxie versus fundamentalisme binnen het Jodendom. Kernpunten van mijn verhaal waren dat a. “het ” Jodendom niet bestaat en b. dat dé manier om fundamentalisme tegen te gaan de dialoog is. De kern van het Jodendom zijn de boeken ( TeNaCH, Misjna, Talmoed) en de traditie daaromheen. Het bestuderen van deze teksten kunnen echter andere conclusies naar boven laten komen. Zelfs in de Misjna ( 300 na Chr.) vind je al verschillende ideeën van geleerden.

tilburg

Door de dialoog aan te gaan binnen en buiten het Jodendom kan je het weinige fundamentalisme dat er wel is tegengaan. Met programma’s als Leer je Buren Kennen kan je laten zien dat groepen zoals de Naturei Karta  of aan de andere kant van het spectrum de Temple mount movement maar een kleine groep vormen. Vragen en gesprekken met “de ander” geven ruimte en duidelijkheid over het feit dat er niet 1 waarheid is maar meer waarheden. Zolang je elkaar maar respecteert.

 

 

Joden en Seks

Voor de serie over religie en seks op NieuwWij.nl interviewde Chantal Suissa mij over Seksualiteit in het Jodendom. Hieronder de tekst:

Hoe kijkt het Jodendom volgens jou in het algemeen aan tegen seksualiteit?
“Voor je deze vraag kunt beantwoorden is het belangrijk te benoemen dat er diverse vormen van Jodendom zijn. Van ultra-orthodoxe groepen tot liberalen, die seksualiteit op hun eigen manier beleven. Als je echter naar de heilige teksten (Tora, Talmoed, etc.) kijkt, wordt er bijzonder positief naar seksualiteit gekeken. Hoewel seks primair voor de voortplanting is, wordt het belang van genot ook benadrukt. Alleen als je goede, uitbundige seks hebt komt de sjechina, een extra goddelijke aanwezigheid, in je huwelijk. Ook staat het orgasme van de vrouw voorop. Als de vrouw geen goed seksleven heeft, mag ze een scheiding aanvragen van haar man.”

Zijn er ook taboes? Zo ja welke?
“Dit verschilt per stroming. Traditioneel gezien is seks buiten het huwelijk taboe. (Mede) hierom is homoseksualiteit ook niet toegestaan. Een andere reden hiervoor is dat je het zaad niet mag verspillen. Bij het liberale Jodendom is homoseksualiteit echter wel toegestaan. Zo bestaat er de Brit Ahava, het verbond van liefde, dat geldt als een joods homohuwelijk. Ook hebben de meeste jongeren wel seks voor het huwelijk en wordt daar ook niet moeilijk over gedaan.

Een ander taboe in het traditionele jodendom is seks tijdens de menstruatie van de vrouw en in een periode van 7 dagen daarna. De vrouw moet na deze periode in het rituele bad, het mikwe, pas daarna mag ze weer seks hebben met haar man. Dit vanwege de reinheidswetten.  In de praktijk betekent dit dat je de helft van de maand geen seks hebt. Dit zou o.a. zijn om je huwelijk “vers”te houden. Seks blijft zo iets bijzonders. De tijd waarin je wel seks mag hebben wordt dan specialer en het verlangen wordt opgebouwd. In de praktijk zijn er niet, buiten de orthodoxie, niet heel veel Joodse vrouwen die zich hieraan houden.

Zijn er ook aanbevelingen? Zo ja welke?
“Zeker, allereerst moet seks leuk en bevredigend zijn. Beide partners zouden ervan moeten genieten en het mag alleen gedaan worden als beide partners het willen. Wel staat in de Misjna, dat je als man seks maar een beperkte tijd mag weigeren. Hierna moet de man de vrouw een boete betalen…

Als beide partners seks willen is alles mogelijk zolang er maar geen zaad verspild wordt. Het is juist een aanbeveling om nieuwe dingen te proberen en niet alleen klinisch voor de missionaris houding te gaan. Vooral op de sjabbat  en in het bijzonder vrijdagavond, wordt het hebben van intimiteit en seks warm aanbevolen. Joden geloven dat de Sjechina (aspect van het goddelijke) dan aanwezig is en deze intimiteit dus een extra bijzondere betekenis heeft. Ook als er geen kinderen( meer) gekregen kunnen worden wordt seks aanbevolen.”

Waarin verschilt de visie op seksualiteit binnen het Jodendom met die van het christendom en de islam?
“In alle tradities draait seks voornamelijk om voortplanting. “Gaat heen en vermenigvuldigt u”. Binnen het Jodendom is er echter veel minder dan bij de andere godsdiensten een taboe op seks. Er wordt over gepraat, ook bijvoorbeeld in de voorbereiding op het huwelijk. Je gaat dan zitten met de rabbijn of de vrouw van de rabbijn en krijgt lessen over wat wel en niet kan en mag. Een ander groot verschil zijn mijns inziens de rechten van de vrouw. Zij mag (natuurlijk binnen redelijkheid) altijd weigeren en haar genot staat voorop. Een man moet altijd eerst denken aan haar genot en dan pas aan dat van zichzelf. Binnen andere geloven kan de vrouw niet altijd weigeren en lijkt haar genot minder voorop te staan.”

Wat weet jij van het gerucht over ultra-orthodoxe Joden, die het door een gat in een laken zouden doen?
“Dit is een zeer hardnekkige, stigmatiserende mythe, die geen basis kent in de realiteit. Natuurlijk zullen er in de strikt orthodox Joodse gemeenschappen meer gevoeligheden zijn rondom seksualiteit, omdat er in het dagelijks leven misschien meer scheiding is tussen de seksen. Maar ook binnen de strikte orthodoxie neemt naast voortplanting, genot een belangrijke plaats in. En een laken met een gat is daarbij weinig stimulerend of aanbevelenswaardig.”

Wat zijn de rechten en plichten van de vrouw en de man?
“Volgens de traditionele lezing moet de vrouw zichzelf aantrekkelijk houden voor haar man. Zij moet ervoor zorgen dat hij niet afgeleid wordt en tijdens de seks en aan andere vrouwen gaat denken. Ook is zij verantwoordelijk voor haar eigen “reinheid” dus het in de gaten houden wanneer ze ongesteld is en in het rituele bad moet.

Haar rechten zijn dat ze altijd recht heeft op seks en op een orgasme. Als zij wil moet de man het haar in principe, naar redelijkheid, geven. Andersom mag zij makkelijker weigeren. Het gaat zelfs zo ver dat in de Misjna een hele uitleg staat over welk beroep een man moet hebben om het langst seks te mogen weigeren en dat als een man bijvoorbeeld schipper wil worden en dus lange tijd van huis is, hij toestemming daarvoor moet vragen aan de vrouw. Hoe minder zwaar een beroep fysiek is, des te hoger de aangeraden seksuele frequentie volgens de Misjna.”

Is seks een zonde in het Jodendom of juist absoluut niet?
“Seks binnen het huwelijk is absoluut geen zonde. Seks is iets wat gevierd moet worden en het huwelijk sterker maakt. Er moet van genoten worden en is belangrijk. Seks buiten het huwelijk wordt traditioneel gezien afgekeurd. Al is in het “moderne” Jodendom ook seks buiten het huwelijk niet uitzonderlijk. Zoals een rabbijn ooit tegen mij zei: “Je moet wel weten of het ook op dat gebied klikt voor je met elkaar trouwt.”

Hoe zit het met homoseksualiteit?
“Traditioneel wordt homoseksualiteit afgekeurd in het Jodendom. Er staat in de Tora, dat je niet mag liggen met een man zoals je met een vrouw ligt. Ook is er een verbod op het verspillen van zaad. (hierom zou je misschien kunnen concluderen dat lesbische vrouwen wel in de lijn van de Tora vallen?) Binnen het orthodoxe Jodendom wordt dit nog gevolgd en is homoseksualiteit officieel afgekeurd. Wel zijn mij een aantal openlijk homoseksuelen bekend, die een functie vervullen in de orthodoxe gemeenschap, zonder dat daar moeilijk over gedaan wordt. Dit verschilt ook weer per orthodoxe gemeente.

Binnen het liberale Jodendom is homoseksualiteit geen probleem. Er zijn meerdere openlijk homoseksuele leden, er is een lesbische rabbijn en sinds enkele jaren is er ook een ‘Brit Ahava’, vrij vertaald: het verbond van liefde, een vorm van homohuwelijk.”

Het boek “Kosher Sex” van de orthodoxe Amerikaanse Rabbijn Boteach was een hit, wat is hier zo vernieuwend aan?
“Het algemene beeld van Joden en seks is helaas vaak de mythe van het bovengenoemde laken. Seks zou iets vies en zondigs zijn wat alleen nut heeft voor de voortplanting. Boteach verbreekt dit beeld geheel en beveelt juist een uitbundig seksleven aan. Hij benadrukt hoe belangrijk het seksleven is voor het behoud van een gezond huwelijk. Dit is in principe niet vernieuwend want het valt te lezen in de oude teksten. Het is alleen vernieuwend dat een orthodoxe rabbijn dit zo openlijk, in de media, promoot. Juist vanwege het negatieve beeld wat er bestaat over Joden en seks.”

Wat is de link tussen spiritualiteit en seks in het Jodendom?
“Seks wordt in de teksten beschreven als een spirituele ervaring. Het brengt mensen nader tot elkaar. Zonder seks krijg je de sjechina, de goddelijke aanwezigheid, niet in je huwelijk. Het wordt gezien als de beste benadering van de beleving van verbinding met het goddelijke.”

Wat kunnen we leren van het Jodendom voor ons eigen seksleven?
“Ik denk dat we hiervan kunnen leren hoe belangrijk oprechte intimiteit en seksualiteit is in een relatie. Door seks kom je nader tot elkaar en leer je elkaar op een geheel ander niveau kennen. Het werkwoord in de Tora voor ‘ leren kennen’ in het Hebreeuws betekent niet voor niets tevens ‘de liefde bedrijven’. Seks draait niet alleen om voortplanting maar juist om het verkrijgen van die diepere band. Het is iets moois, iets heiligs, niet iets vies.”

Wat vind je persoonlijk mooi aan hoe het Jodendom met seks omgaat en wat staat je hieraan tegen?
“Ik vind het heel mooi dat de vrouw zoveel rechten heeft in het Jodendom. Zij wordt beschermd als zij niet wil of niet kan en haar genot staat centraal. Het is bijzonder dat dit zo benadrukt wordt in teksten die geschreven zijn in een tijd waarin een vrouw toch minder belangrijk en zelfs ondergeschikt aan haar man was.

Moeilijk vind ik nog de problemen met homoseksualiteit binnen het traditionele en orthodoxe Jodendom. Voor mij is liefde tussen twee volwassen beschikbare mensen nooit fout. Ik denk dat iedereen zichzelf zou moeten kunnen zijn, ook en misschien wel juist op dit vlak.”

Dit artikel verscheen eerder op : http://www.nieuwwij.nl/interview/joden-en-seks-vragen-nooit-durfde-stellen-en-meer/