Interview Nieuw Wij

Debat en gesprek maken deel uit van de kern van het jodendom. Bijna niets ‘moet’ of is niet toegestaan.”

In het Scheepvaartmuseum geeft ze regelmatig rondleidingen en uitleg over onder meer de koloniale geschiedenis van Nederland en de zogeheten gouden eeuw, een stuk historie waar we nu vaak anders tegenaan kijken dan vroeger. Daarnaast geeft ze op andere locaties voorlichting over het jodendom, de godsdienst waartoe zij en ook haar man behoort. “Mijn passie is religie.”

Wat betekent het jodendom voor jou?

“In het jodendom mag je alles vragen. Debat en gesprek maken deel uit van de kern van het jodendom. Bijna niets ‘moet’ of is niet toegestaan. De rabbijn schrijft niet voor hoe je moet leven, maar is gesprekspartner. Samen zoek je naar antwoorden. Dat was voor mij prettig tijdens bijvoorbeeld Jom Kippoer. Op dit feest mag je ruim een etmaal niet eten en drinken. Voor mij is dat erg lastig. Samen hebben we gezocht naar een manier waarop het vasten voor mij wel goed te doen was. Een rabbijn staat niet boven je, maar ondersteunt en begeleid je. Hij of zij daagt je uit om zelf op zoek te gaan naar antwoorden.”

Het jodendom betekent voor Anne-Maria bewust leven en het goede doen. “Iemand kan een heel goede jood zijn, zonder in God te geloven,” zegt ze. En hoe zit dit dan voor haar? “Ik geloof in God,” zegt ze zonder aarzeling. “Tijd voor stilte en meditatie is belangrijk voor mij. Voor het slapen gaan zoekt ik altijd de stilte. Maar ik geloof niet in God als een soort wolk in de lucht, met handjes die sturen.”

Het gaat om de praktijk, om je verantwoordelijkheid en om het herstellen van de wereld.”

Ze denkt even na. “Ken je de anekdote over de man die op het dak van zijn huis zit, tijdens een flinke overstroming? Diverse mensen komen langs om deze man te redden, maar hij slaat het aanbod telkens af. Hij wacht tot God hem komt redden. De man verdrinkt en komt in de hemel. Daar vraagt hij aan God waarom Hij hem niet gered heeft. Daarop zegt God: ‘Waarom ben je zo eigenwijs? Ik heb drie keer iemand gestuurd, maar telkens sloeg je het aanbod af. Waarom heb je mijn uitgestoken hand niet gezien?’.”

Voor Anne-Maria is dit een treffend verhaal over de wijze waarop ze joods wil zijn en hoe zij in God gelooft. “Het gaat om de praktijk, om je verantwoordelijkheid en om het herstellen van de wereld, zoals de joodse gedachte van tikkun olam. Het licht is gebroken in kleine deeltjes, maar het kan door ons mensen weer echt licht worden. We hebben als mens de opdracht de wereld mooier en beter achter te laten.”

Waarom ben je geschiedenis en Hebreeuws gaan studeren?

“Ik ben van jongs af aan benieuwd naar wat mensen drijft. Het antwoord op die vraag vind je in de geschiedenis en ook in religie. Hoe kunnen we ook leren van de geschiedenis? De geschiedenis van het jodendom is heel interessant. Door de diaspora van joden is het een heel interculturele religie. Dat zie ik van heel dichtbij. Neem bijvoorbeeld mijn schoonvader. Hij komt uit Israël en heeft een Perzische achtergrond. Joden van elders zijn anders dan joden die al generaties lang in Europa leven.”

AM van Hilst
Anne-Maria van Hilst

“Het mooie van Hebreeuws vind ik het echt kunnen lezen van de Tenach, in de grondtekst. Vertalingen zijn altijd interpretaties. Het is bijzonder om de oorspronkelijke tekst te kunnen lezen. Daarbij is altijd ruimte om zelf de tekst te interpreteren en erover in gesprek te gaan, pas dan komt de tekst tot leven. Dat doe ik ook met groepen mensen, bijvoorbeeld in kerken of bij een interreligieuze vrouwenorganisatie.”

Wat brengt het jou om lid te zijn van de Liberaal Joodse Gemeente in Amsterdam?

“Het is voor mij een soort ‘thuis’, een familie. Veel mensen ken ik al lange tijd en hen kom ik in de gemeenschap vaak tegen. Er zijn samenkomsten op vrijdagavond en zaterdagmorgen waar ik regelmatig ben. De overweging naar aanleiding van een Thora-tekst, daar kan ik vaak wat mee, ik vind het mooi en ook leerzaam.”

“Ik ben ook betrokken bij het jongerenwerk en trek op met tieners die hun Bar of Bat mitswa doen, meisjes van twaalf en jongens van dertien. Ze volgen een intensief traject. Het is prachtig om met hen gesprekken te voeren en met hen de diepte in te gaan. Hoe wordt het geloof iets van hen zelf? Welke keuzes maken ze, voor wie of wat willen ze verantwoordelijk zijn? Je doet ook leuke dingen samen.”

Waarom geef je voorlichting over het jodendom?

“Het is een cliché maar daarom ook zo waar: onbekend maakt onbemind. Er bestaan zo veel vooroordelen over joden. Het is natuurlijk ook maar een kleine groep in Nederland. Soms vertellen mensen dat ze nog nooit een jood ontmoet hebben. Het is ontzettend belangrijk dat er meer kennis en begrip groeit.”

De tegenstellingen en vijandbeelden worden gecultiveerd. Dat verkoopt beter en mensen consumeren het.”

Maak je je zorgen over antisemitisme en moslimhaat?

‘Ja, daar moet je niet te licht over denken. Ik ben zelf meerdere keren bedreigd geweest. Bij onze synagoge staan altijd meerdere bewapende marechaussees. We wonen hier als joden nu vierhonderd jaar en nog steeds voelen we ons bedreigd. Het wordt naar mijn gevoel ook erger. Dat vind ik zorgwekkend. De oorzaak is dat mensen geen kennis hebben, niet van het jodendom en ook niet van de islam. Ik denk dat de werking van sociale media en ook massamedia daarin ook een grote rol speelt. Wrijving en tegenstellingen scoren goed en met iets positiefs scoor je niet. Dus de tegenstellingen en vijandbeelden worden gecultiveerd. Dat verkoopt beter en mensen consumeren het.”

Wat doe je op het gebied van interreligieuze dialoog en waarom?

“Juist vanwege die tegenstellingen ben ik in Amsterdam betrokken geraakt bij onder meer de dialoogcommissie van de Liberaal Joodse Gemeente wat leidde tot allerlei ontmoetingen met moslims en christenen. Dan gaat het niet alleen om lief zijn voor elkaar, maar ook om het échte gesprek. Je moet onder ogen zien dat mensen bang zijn voor de andere groep waartoe ze zelf niet behoren. Dat moet je serieus nemen. Mensen willen gehoord worden, serieus worden genomen. Dat betekent dat je vooral en veel naar elkaar moet luisteren. Moslimhaat boezemt me evenveel angst in als antisemitisme. Ik heb inmiddels heel veel moslimvrienden. Ik vind het ook doodeng als populisten de joodse gemeenschap instrumenteel voor hun karretje spannen. Is Wilders een vriend van de joden? Alleen zolang hem dat goed uitkomt. We moeten zorgen dat we niet tegen elkaar uitgespeeld worden en elkaar steunen en helpen.”

Welke mensen zijn inspirerende voorbeelden voor jou?

“Ik denk aan bijvoorbeeld Menno ten Brink, de rabbijn van de Liberaal Joodse Gemeente. Hij durft zijn nek uit te steken en is actief in de interreligieuze dialoog, wat hem niet door iedereen in dank wordt afgenomen. Daar heb ik ontzettend veel respect voor. En ik denk aan Anne Dijk, een bekende moslima met wie ik veel contact heb en met wie ik ook filmpjes heb gemaakt. Verder wil ik de mensen van de Al Kabir Moskee noemen, met wie we contacten hebben. Imam Marzouk Aulad Abdelah en bestuurslid Mustafa Slaby ken ik nu ruim drie jaar. Vorig jaar ben ik getrouwd en ze waren te gast op onze joodse bruiloft. Dat was prachtig. Mustafa spreekt altijd geweldig, dat raakt me dan en dan omhelzen we elkaar. Hij is een soort Marokkaanse opa voor mij.”

De groeiende polarisatie baart me echt zorgen. Mensen luisteren niet naar elkaar. Ga gewoon eens echt met elkaar in gesprek.”

Komt het nog goed met Israël en Palestina?

“Er gaan veel dingen fout op dit moment, van beide kanten. Ik vind het lastig dat je als jood in Nederland hierop aangesproken wordt. Ik ben kritisch op de Israëlische politiek maar vind het moeilijk dat joden hier in Amsterdam, en zeker kinderen, erop worden aangesproken. De extremen van beide kanten dragen naar mijn overtuiging schuld. Tegelijk zijn er ook vredesinitiatieven, van beide kanten.”

Waarover maak je je zorgen en wat geeft je hoop?

“De groeiende polarisatie baart me echt zorgen. Mensen luisteren niet naar elkaar. Ga gewoon eens echt met elkaar in gesprek en vraag de ander eens wat hem of haar bezielt of angst inboezemt. Probeer ook van sommige misverstanden de humor te zien. Tijdens een project ‘Leer je buren kennen’ viel het stil en liep het gesprek niet. We hebben toen bedacht dat iedereen grappen mocht bedenken. Geen grappen over de anderen, maar over de eigen groep. Dat gaf enorm veel ontspanning. Zo kan het dus ook.”

“Tijdens een andere bijeenkomst was er een boze jongeman die niks wilde zeggen, maar wel heel boos keek. Wat hem dwars zat? Dat wilde hij niet zeggen. Hij had een Marokkaanse achtergrond en kreeg vijf minuten het woord. Hij gaf zijn visie op de problematiek in Israël en de Palestijnse gebieden. Als gespreksleider zei ik: wat goed dat je dit deelt en we snappen je emotie. Iedereen zag hem ontspannen en na afloop hadden we nog even een gesprek samen. Hij stelde voor om dit soort dialooggesprekken ook zijn eigen moskee te gaan voeren. Dat zijn van die momenten die laten zien dat het ook anders kan. Dat ontmoeting echt leidt tot begrip.”

Dit stuk verscheen eerder op:

https://www.nieuwwij.nl/interview/probeer-van-sommige-misverstanden-de-humor-in-te-zien/?fbclid=IwAR0NI0xD65CrnfFeoh0B6LoHSQnMJwZb-6ylwTRihB98fYBbwMBwCRRmqFY

Haftara Jom Kippoer

Afgelopen Jom Kippoer mocht ik de Haftara doen in de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam. Hieronder de uitgesproken tekst:

 

Zoals rabbijn Menno ten Brink al besprak in zijn drosje ( praatje) voor Erev Rosh Hashanna gebeuren er tegenwoordig verschrikkelijke dingen in de wereld. Je kan geen krant openslaan, geen tv of computer aandoen zonder te horen over honger, dood en verderf. De hele wereld lijkt in vuur en vlam te staan en miljoenen zijn op de vlucht. Er staat steeds meer marechaussee voor de deur van sjoel en  deze week werd er zelfs nóg een extra hek  rondom het Cheider geplaatst. De meeste mensen trekken zich terug als ze dit horen, gaan in de eigen veilige groep en laten de “enge” buitenwereld niet toe.

De Joodse traditie leert ons echter wat anders. Ahavta lereacha kamocha : houd van je naaste als van jezelf. Je wilt zelf geholpen worden als je het moeilijk hebt, moet je dat dan ook niet voor anderen doen? Juist in tijden van nood? Velen staan hier met de Hoge Feestdagen wel bij stil. Ze kijken naar hun eigen tekortkomingen, vasten, geven misschien een donatie aan een goed doel en…. gaan na het aanbijten gewoon verder met hun oude gedrag.

Volgens de Haftara die we vandaag lezen, Jesaja 57:14-58:14,  is dit niet de bedoeling. We kunnen nu wel een dag braaf vasten, boete doen voor onze zonden, maar wat heeft het voor zin als we daarna weer verder gaan met ons oude gedrag?  Zou Hashem het echt zo belangrijk vinden dat wij een dag niet eten als wij ons de rest van het jaar onze medemensen laten sterven door honger en oorlog?

In de Haftara roepen mensen tot Hashem: Waarom helpt het niet dat wij een dag vasten? Als wij boeten doen, kunt u toch de rest van het werk afmaken? Hashem antwoordt echter door te zeggen: Nee! Zo makkelijk is het niet. De mens heeft een eigen verantwoordelijkheid gekregen en moet die ook nemen.

Nou hoor ik u zeggen: Moeten we niet eerst voor onszelf zorgen? Of: er is zoveel leed in de wereld, dat kunnen wij toch niet allemaal verhelpen? Inderdaad dat klopt, alles kunnen we niet doen. Natuurlijk zijn er grenzen, zeker waar het over onze veiligheid gaat, maar heeft de Tora ons niet geleerd over Tikkoen Olam? Het herstellen van de wereld kan soms klein beginnen. Je kan een brood kopen voor de bedelaar buiten bij de Albert Heijn, een gesprekje aanknopen met een eenzame oude man in een bushalte. Het hoeft niks te kosten, alleen een beetje tijd en energie.

Een andere optie is je inzetten voor dialoog. Ik ben er nog steeds van overtuigd dat er  veel problemen in deze wereld zijn door onbegrip. Wat een boer niet kent dat vreet hij niet. Bij mijn werk in de dialoog sfeer hoor ik verschillende vooroordelen over joden voorbij komen: we beheersen de wereld, we zijn demonen, we willen alleen maar oorlog. Maar ook wij, ook ik, heb(ben) vooroordelen. Juist die vooroordelen zijn gevaarlijk. Hoe hoger we onze muren bouwen om ons te beschermen tegen wapens, hoe meer kracht de vooroordelen krijgen. Door iemand uit te nodigen bij ons in sjoel of zelfs thuis kan je het gesprek aangaan en proberen deze vooroordelen weg te nemen.

Misschien zou uw bijdrage aan Tikkoen Olam dit jaar kunnen zijn dat u een keer bij een van onze vele dialoogbijeenkomsten komt? Kijk de ander die u zo eng vindt in de ogen. Misschien lukt het ons dan om de wens in de Haftara volgend jaar te vervolmaken: het herstellen van eeuwenoude gebouwen en het genezen van alle mensen. Be Ezrat Hashem…

Bijspijkerdagen 2016

Vrijdag 26 augustus had ik de eer om weer te mogen spreken op de Bijspijkerdagen van het Dominicanenklooster in Huissen. Op deze hete vrijdagmiddag waren diverse theologen en andere geïnteresseerden samengekomen om te luisteren naar verschillende sprekers over religieuze onderwerpen .

bijspijkerdagen 1

Ik had ervoor gekozen om over Seksualiteit in het Jodendom te spreken omdat dit een interessant en relevant onderwerp is in deze tijd van discussies over boerkini’s en hoofddoeken.Het onderwerp ligt dichtbij mijn scriptieonderzoek over Tzinioet. Daarnaast zit ik al enige tijd in een werkgroep van Hagar-Sarah die onderzoekt hoe men naar seksualiteit kijkt in het Jodendom, christendom en islam. Hierbij kijken we zowel naar de positieve ( genot, vrijheden etc.) als negatieve ( dwang, misbruik) aspecten.

In mijn lezing benadrukte ik dat seksualiteit in het Jodendom, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het christendom, iets is dat gevierd moet worden. Weliswaar wordt seksualiteit van oudsher vooral gezien als iets binnen het huwelijk, er moet wel van genoten worden. Zonder uitbundige en liefdevolle seks komt de Sjechina niet in je huwelijk. Vooral het genot van de vrouw staat hierbij voorop. Al in de teksten van de Misjna ( derde eeuw C.E.) wordt verteld dat als de man te vaak de vrouw weigert zij van hem moet scheiden. Andersom mag zij wel weigeren, hoewel hier natuurlijk ook een grens aan zit.

bijspijkerdagen 2

Aan het einde van mijn lezing ging de groep in tweetallen een stuk uit de Misjna ( Ketubot 5:6) lernen.  Hierin werd beschreven welke beroepsgroep hoe lang seks mag weigeren. Opvallend daarbij is, is dat een man wel toestemming moet vragen aan zijn vrouw om zeeman te worden maar niet om geleerde te worden. Dit zijn beide beroepen waarbij seks lang moeilijk, zo niet onmogelijk, is. Het feit dat de vrouw al in de derde eeuw zoveel macht kreeg was voor veel mensen verrassend. Al met al werd de lezing goed ontvangen.

 

 

Dialoogseider

Sinds enige maanden ben ik lid van de Dialoogcommissie van de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam. Elke paar maanden organiseren we activiteiten zoals debatten of filmavonden. Deze keer was het tijd voor de tweejaarlijkse dialoogseider.

Bij deze seider werden mensen van allerlei levensbeschouwelijke stromingen uitgenodigd ( 120 in totaal!) en bespraken we met zijn allen het Pesach verhaal. Dit werd begeleid door verschillende sprekers zoals Achmed Baadoud, Chantal Suissa en mijzelf.

Het was een erg inspirerende avond met bijzondere gesprekken, lekker eten en mooie speeches. Hieronder mijn mini-speech.

dialoogseider

“Gastvrijheid is een veelbesproken thema in deze tijd. Iedereen heeft er wel een mening over. Binnen alle religieuze tradities is gastvrijheid een belangrijke waarde, zo ook in de Joodse. Zo wordt gezegd: ‘Moge je huis een ontmoetingsplaat zijn voor wijzen, word vuil in het vuil van hun voeten en drink dorstig hun woorden op. Zet je deuren wijd open en laat de armen deel zijn van je huis.’ En ‘Wie weet of de gast die u uitnodigt niet ook de profeet Elia zal blijken te zijn?’

Gastvrijheid is echter niet altijd makkelijk. Vanuit de gastheer gezien heerst de angst: ‘wat als mijn gast mijn grenzen overschrijdt? Als er teveel “gasten” zijn kan ik dan mijn eigen identiteit wel behouden?’

Maar ook vanuit de kant van de gast gezien is het niet altijd fijn. Het woord gast zegt het al. Als je ergens te gast bent ben je op een bepaalde manier ondergeschikt. Je moet je aanpassen aan de gewoontes van je gastheer of gastvrouw. Dit kan gaan over betrekkelijk kleine dingen zoals wanneer of wat je eet of, of  dat je wel of niet schoenen uit doet, maar kan veel verder gaan. Soms kan het voelen alsof je je eigen identiteit moet opgeven. Iets wat zeer beangstigend kan zijn, zeker bij mensen die je niet zo goed kent.

Daarnaast geeft het idee van ergens gast zijn een bepaalde afstand aan. Een gast is altijd een soort van buitenstaander, geen insider.

Dit thema wordt vooral belangrijk als het gaat over de nieuwe Nederlanders. Natuurlijk is het belangrijk om ze gastvrij te behandelen. Ze te verwelkomen in ons land, in onze huizen, aan onze tafels. Maar belangrijker is om te zorgen dat het niet meer gasten zijn. Ze thuis te laten zijn in Nederland. Dan pas kunnen ze een gelijkwaardige positie krijgen.”

Oorlog en Vrede

Ook dit jaar organiseerde het Dominicanenklooster in Huissen weer een trialoogweekend van Joodse, christelijke en islamitische vrouwen. Deze keer was het thema oorlog en vrede. Toen wij voor het eerst met het organiserende team samen kwamen was ik sceptisch. Zo een beladen thema in zo een beladen tijd?

Op vrijdagavond kwam de groep voor het eerst samen. Nog wat onwennig gingen we na het vieren van sjabbat het rijtje af waarbij we allemaal vertelden waarom we hier waren gekomen. Hoewel de verhalen allemaal anders waren was het kenmerk toch wel: samen het gesprek aan gaan, juíst in deze moeilijke tijden. de meeste van de deelnemers spraken uit angst te hebben voor een verdere polarisatie. De gesprekken kwamen al snel los en een gezellige avond van verbinding volgde.

lezing dominicanenklooster.jpg

De volgende ochtend gingen we serieus van start. De christelijke lezing van Ge Speelman was als eerste, waarbij vooral de nadruk werd gelegd op wat is nou precies oorlog en strijd? Wat zijn machtsverhoudingen. Daarna was ik aan de beurt. Ik vertelde over het ontstaan van de Joodse wet en wat die zei over oorlog. Vooral het idee dat er nu in principe geen aanvallende oorlog gehouden mag houden, vanwege het gebrek aan Sanhedrin, sprak erg aan. Alleen een verdedigende oorlog is toegestaan. Dit riep natuurlijk wel vragen op over wanneer een oorlog dan verdedigend is. Ik gaf aan dat het belangrijkste bij het Jodendom is dat je met elkaar in gesprek blijft gaan. Er is bijna geen goed of fout. zolang je maar je mening beargumenteert. De islamitische lezing van Stella van Weteringen was ook erg interessant. Zeker de vraag hoe de terroristen verantwoordingen voor hun daden kunnen vinden in de teksten van de Koran. Stella legde goed uit hoe bepaalde teksten op verschillende manieren geïnterpreteerd kunnen worden. Net zo goed als in de Tora of Bijbel natuurlijk.

De middag was gereserveerd voor het lernen. Na een uitleg van de vorm gingen de deelnemers zelf aan de slag. Ik had ze Jesjajahoe 2:4 laten lezen waarbij opgeroepen wordt tot vrede voor alle volkeren. Vooral het element dat dit elke zaterdag in de sjabbatsdienst wordt gelezen sprak aan. Een aantal van de deelnemers geloofden dat joden juist altijd oproepen tot geweld, het feit dat juist de oproep tot vrede zo een centraal punt inneemt in de liturgie vonden ze mooi.

dominicanenklooster

De dag werd afgesloten met de film Arranged over een Joodse en islamitische vrouw in Amerika die beide worden uitgehuwelijkt. Hierbij vinden ze het contact met elkaar en natuurlijk ook uiteindelijk met hun grote liefde. Ach liefde en eten verbinden altijd…

Mo en Moos in Nijmegen

Zoals de meeste van jullie weten ben ik al 1,5 jaar actief bij Mo en Moos. Bij dit trainee project van de gemeente Amsterdam hebben Joodse en Islamitische Young professionals trainingen gehad over elkaars religie, over de media en nog veel meer. De laatste weken hadden wij vooral les in het geven van trainingen voor verschillende organisaties. Nu was het tijd om de grote wereld in te gaan en te laten zien waar wij zo lang voor geleerd hadden.

Zaterdag 28 februari was dan eindelijk de dag aangebroken dat Soumicha en ik naar Nijmegen mochten gaan. Wij waren uitgenodigd om een initiatief te begeleiden van verschillende moskeeën en synagogen om Islamitische en Joodse leden met elkaar in contact te brengen. De bedoeling was dat wij door een van onze trainingen te geven het ijs zouden breken en de gesprekken in goede banen zouden leiden.

Rob en soumicha

De groep kwam enthousiast binnen. Het bleek een grote en diverse groep, zowel in leeftijd (14-80) als in achtergrond. We begonnen met een oefening “de wind waait voor”. Hierbij vormt zich een cirkel waarbij een iemand in het midden staat.  Diegene noemt iets wat voor hem/haar geldt en hopelijk ook voor anderen in de groep. Iedereen die zich aangesproken voelt door het gezegde staat op en verwisselt van plaats. Als het goed is blijft er daardoor een ander over in het midden, waarna het spelletje zich herhaalt. Dit zorgde voor hilarische taferelen waarbij iedereen half over elkaar heen rolde. Het ijs was dus snel gebroken.

Hierna moesten de deelnemers in kleine groepjes stellingen bedenken die ze wilden bespreken. Soumicha en ik kozen hier vervolgens zes stellingen uit. Stellingen die benoemd werden waren bijvoorbeeld ‘antisemitisme en islamofobie is hetzelfde’. Toen was het tijd voor eten. En zoals altijd, eten verbindt!

nijmegen 3

Na het eten gingen we echt aan de gang. Wij hadden de stellingen op flipovers geschreven die verspreid waren over de ruimte. De deelnemers liepen vervolgens rond en schreven zwijgend hun mening hierover in 1 zin op. Het voordeel hiervan is dat iedereen goed kan nadenken over wat hij/zij zegt. Dit bleek nog lastig omdat een gedeelte van de deelnemers geen Nederlands kon schrijven.Na deze oefening verdeelde men zich in groepjes bij de stelling die hem/haar het meeste aansprak.

nijmegen 2

De avond eindigde met een nagesprek in een kring. Hierbij gaven de deelnemers aan dat ze het geheel als heel positief hadden ervaren maar graag nog wat meer hadden willen discussiëren. Graag wel met onze begeleiding. Dus…the story continues….

Een verslag van de avond staat op : http://www.rlrnijmegen.nl/tweede-joods-islamitische-ontmoetingsmiddag-in-nijmegen/

Gastlessen Pabo Saxion Deventer

Religie onderwijs door middel van gastsprekers is mijn inziens de beste methode om een helder, zo min mogelijk bevooroordeeld, beeld te krijgen van de verschillende religies. Toen ik gevraagd werd mee te werken aan een project hierover bij de Saxion Pabo in Deventer was ik dan ook meteen enthousiast. Er werden verschillende lesmiddagen georganiseerd waarbij vertegenwoordigers van levensbeschouwelijke stromingen en geloofsrichtingen zoals het Katholicisme, Humanisme en Protestantisme vertelden over hun ervaringen met het geloof. Na deze middagen waren er drie fora georganiseerd waarbij de leerlingen in gesprek konden gaan met de hele groep bij elkaar.

In mijn gastlessen vertelde ik over het Jodendom. Als voorbereiding hierop hadden de studenten vragen ingestuurd. Om deze vragen zoveel mogelijk te structureren had ik de opbouw van het Joods Historisch kindermuseum in Amsterdam gebruikt. In elke kamer is een ander thema. Zo vertelde ik in de woonkamer over de diversiteit in het Jodendom en in de studeerkamer over het belang van (zelf) studie.

les pabo

Elke kamer had een bijbehorende opdracht. De meeste studenten hadden aangegeven vooral iets te willen leren over hoe ze het Jodendom moesten overbrengen op hun klas. Daarom waren de vragen hierop gericht. De opdrachten konden ze vervolgens gebruiken in hun portfolio. Aan het einde van de vier uur durende les reageerden de leerlingen erg enthousiast. Veel van hun hadden er al een lange dag opzitten en waren toch geen moment verveeld geweest. Het was een goede combinatie van luisteren en verwerken.

Een week later volgde de 3 fora. Hierbij waren vertegenwoordigers van het Hindoeïsme, Katholicisme, Protestantisme, Islam, Humanisme en het Jodendom. De begeleidster, Marleen Boon, had de vragen van de studenten teruggebracht tot zes levensvragen. Ze leidde deze vragen steeds mooi in door het voorlezen van een gedicht, een krantenartikel of het laten horen van  een lied.  Vervolgens hadden de leerlingen de kans om ons vragen te stellen.

Er was drie uur uitgetrokken voor het forum maar de tijd vloog voorbij. Alle zes de forumleden wilden erg graag vertellen wat hun visie was op de besproken onderwerpen. Toch was er ook veel aandacht voor elkaar. Het was heel inspirerend en leerzaam om met andere mensen samen te zijn die zo bewust in hun levensbeschouwing staan. Zo leerde ik bijvoorbeeld dat je bij het Hindoeïsme niet kan bekeren en dat zij vooral bezig zijn met het bereiken van moksha: De verlossing van het leven op aarde. De dood is hierbij geen verlossing als je weer opnieuw geboren wordt.

forum deventer

 

Er werden diverse thema’s aangeboord. Bij het ene forum lag de nadruk vooral op het thema bekering, bij het andere forum ging het vooral over de dood en in hoeverre die voorbestemd was. Het was leuk om te zien dat er overeenkomsten waren ( veel studie) maar ook verschillen. Zo sloot de moslima uit dat de evolutietheorie kon kloppen terwijl voor de humaniste het scheppingsverhaal juist gek klonk.

De grootste bindende factor was dat we allemaal belangrijk vonden er voor je naasten te zijn. Of dit nou door het geloof in God geïnspireerd was of door een diep gevoel van binnen, het belangrijkste is om te realiseren dat je niet alleen op de aarde staat. We moeten elkaar samen helpen om goed te zijn en goed te blijven.

Lezing Pardes

Op 14 december heb ik een lezing bij Pardes gehouden over gastvrijheid binnen het Jodendom, ter introductie van het nieuwe boek Abrahim/Ibrahim van o.a. Marcel Poorthuis en Leo Mock. Hieronder de tekst van mijn lezing:

Gastvrijheid is een thema dat door de geschiedenis heen altijd al belangrijk is geweest en misschien wel steeds belangrijker wordt. We worden tegenwoordig in de media constant geconfronteerd met verschrikkelijke beelden van oorlog en vluchtelingen. Het is daardoor makkelijk om je in je eigen “veilige” groep terug te trekken en niet meer het contact met de ander op te zoeken.  Hierdoor worden de verschillen echter alleen maar groter. Onbekend maakt immers onbemind. Juist in periodes van onrust moet je in mijn mening “de ander” bij je thuis uitnodigen en het contact leggen.

Het Jodendom heeft een rijk verleden als het gaat om gastvrijheid. Al in de verhalen over Abraham, onze eerste aartsvader, zie je terug dat gastvrijheid een belangrijk is. Kenmerkend voor zijn persoon, is het begrip Chesed wat je kan vertalen als vriendelijkheid of genade. Omdat dit een breed begrip is valt hier veel onder.  Een van de meest essentiele vormen van Chesed is wat mij betreft echter het idee van Tikkoen Olam. Hierbij draait het om het verbeteren van de wereld. Dit kan op grote schaal zoals de klimaattop in Parijs of op kleinere schaal zoals het uitnodigen van je alleenstaande buurvrouw voor een kopje koffie.

Beide aspecten zie je terug bij Abraham. Hij probeert op grotere schaal de wereld te veranderen maar ook zeker op kleinere schaal. Zo heeft hij een open tent met vier ingangen waardoor gasten makkelijk naar binnen kunnen komen en van zijn eten kunnen genieten. Ze hoeven zich hierbij niet te schamen. Bezoekers waren altijd welkom. Die gastvrijheid gold voor iedereen:  Jood of niet Jood. Op het moment dat Abraham de niet Jood wegstuurt omdat deze weigert een dankgebed over de maaltijd te zeggen wordt Abraham hiervoor bekritiseerd door God. Iedereen moet welkom zijn! Deze laagdrempelige manier van gastvrijheid is iets waar iedere Jood ( en niet-Jood) van zou kunnen leren. De Joodse traditie leert ons immers dat we het licht onder de volkeren moeten zijn, een voorbeeld voor iedereen. Door onze eigen deuren open te zetten en vreemden bij ons te verwelkomen kunnen we de wereld een stukje mooier maken.

Dit is echter niet altijd makkelijk. Er heerst momenteel veel angst. De dreiging voor aanslagen is overal aanwezig, de vluchtelingen lijken het land te overspoelen en overal waar je kijkt heerst er gevaar. Als je de media tenminste moet geloven. Het is dan eng om zomaar mensen in je huis of synagoge toe te laten waarvan je de intentie niet kent. Is het wel veilig? Zo niet voor jezelf dan in ieder geval voor je kinderen. Is het wel veilig om een AZC middenin een Joodse buurt te bouwen? Veel vluchtelingen komen immers uit landen waar antisemitisme iets heel normaals is. Is het dan wel veilig om je kinderen, die er orthodox Joods uit zien, er langs te laten fietsen naar school?

Aan de andere kant is de constante aanwezigheid van de marechaussee voor de deuren van Joodse instellingen ook niet echt verwelkomend te noemen. Ik ben actief in de trialoog tussen Joden, christenen en moslims  en neem soms geïnteresseerden mee naar de synagoge. Ze moeten dan dagen van tevoren een kopie van hun paspoort sturen en worden aan de deur nog even extra ondervraagd. Het is helaas nodig maar echt welkom ( of veilig) voelen ze zich niet.

Gelukkig zijn er nog ondanks deze angst nog genoeg ( Joodse) initiatieven die juist wel het contact opzoeken. Zo is er het project Leer je buren kennen van de Liberaal Joodse gemeente waar ik sinds kort deel vanuit maak. Het project is opgezet om de leerlingen van het nabijgelegen ROC een mogelijkheid te geven om contact te leggen met “Joden in het wild”. De leerlingen krijgen de kans om vragen te stellen. Hierbij is geen vraag of stelling te gek. Belangrijk is dat ze zich veilig genoeg voelen om alles te vragen en te zeggen. Hierna kunnen ze  een blik te werpen in de synagoge. Natuurlijk gaan ze niet weg zonder een stukje boterkoek en koffie. Gastvrijheid is geen gastvrijheid zonder eten.

Een ander project waar ik aan meewerk is Mo en Moos. Hierbij krijgen Joodse en islamitische Young professionals een  zeer intensieve training van de gemeente Amsterdam.  Om de twee weken kwamen we op zondagen bij elkaar om vier uur achter elkaar allerlei trainingen te krijgen. Hierbij ging het o.a. om debat training, media training maar ook zeker training in elkaars religie. Een van de krachten van het project is dat de les de ene keer plaats vind in de Liberaal Joodse gemeente en de andere keer in het islamitisch jongeren centrum Argan. Dit zorgt ervoor dat je op plaatsen komt waar je normaal gesproken nooit zou binnen stappen. Ook hierbij is het eten een belangrijke factor. Onze trainers, Chantal Suissa en Cihan Tekeli, zorgen altijd voor heerlijke koosjere Burekas, die zowel bij de moslims als de Joden bekend zijn.

We zijn met dit project ook op bezoek geweest in elkaars gemeenschappen. Zo zijn we allemaal naar de besnijdenis van het zoontje van een van de deelnemers geweest in een orthodoxe sjoel. Er waren nog nooit zoveel moslims naar binnen geweest. Ook hebben de moslims ons deel gemaakt van hun gebed, wat erg indrukwekkend was om te zien.

Bij beide projecten heb ik gemerkt dat de kracht ontmoeting is. Veel mensen hebben nog nooit een Jood in het wild gezien, in ieder geval niet bewust. Hierdoor ontstaan er vooroordelen die niet ontkracht kunnen worden, simpelweg omdat je daar niet de kans toe krijgt. Door iemand of een groep bij je thuis uit te nodigen krijg je de kans iets van jezelf te laten zien. Of dat nou in de Synagoge is of in je eigen huis. Dan kom je er vaak achter dat je veel meer gemeen hebt dan je in eerste instantie kan zien. Dat merk je zeker bij Mo en Moos, waarbij we intussen zo een vertrouwen hebben opgebouwd dat we elkaar alles durven vragen en vertellen. Veel gevoelens en ervaringen blijken we gemeenschappelijk te hebben.

Hoewel dit soort projecten erg belangrijk zijn op kleine schaal, is het ook erg belangrijk om positief in de media te treden met dit soort verhalen. De media pikt vaak de negatieve verhalen eruit, zoals het protest van wat Joodse bewoners in Buitenveldert tegen de komst van een AZC middenin de Joodse wijk. Het is natuurlijk ook belangrijk om alle verhalen te laten zien, maar laat dan ook de positieve kanten zien. Wij zijn met de Liberaal Joodse gemeente Amsterdam al twee keer langs de vluchtelingen in de Havenstraat gegaan om daar een feestje te bouwen. De initiatiefnemers vonden het belangrijk om de vluchtelingen duidelijk te maken dat zij hier welkom zijn. Ook of zelfs vooral door de Joden. Dit verhaal heeft wel in de Volkskrant gestaan maar de aandacht hiervoor was aanzienlijk minder dan voor het negatieve verhaal.

Al met al is het denk ik belangrijk om ons te blijven realiseren hoe belangrijk het is om een open en gastvrije houding te hebben ten opzichte van de ander. De Joden worden nou eenmaal onder de loep gelegd van de pers en juist daarom is het essentieel om het goede voorbeeld te blijven geven, ook of misschien wel juist in moeilijke tijden. Als we ons door angst laten leiden segregeert de samenleving alleen maar meer

Lezing Bijspijkerdagen Dominicanenklooster Huissen

Afgelopen augustus werd ik gevraagd om te spreken op de Bijspijkerdagen van het dominicanenklooster in Huissen. Al gedurende enkele jaren organiseert dit klooster voor het begin van het nieuwe seizoen een weekend vol met lezingen. Diverse wetenschappers op het gebied van religie waren gevraagd om hun visie te geven op een onderwerp dat zij erg belangrijk vonden. Onder andere Anne Dijk (Fahm), Arnold Yasin Mol ( Fahm)  en Patrick Chatilion Counet (Vu) waren sprekers. Ik vond het dan ook een hele eer dat ik ook mijn zegje mocht doen

.IMG_20150828_163007013_HDR

Na lang wikken en wegen besloot ik het onderwerp van mijn masterscriptie te bespreken: Bronnen van eerbaarheid/Tzinioet voor Ashkenazische vrouwen in Achttiende-eeuws Amsterdam. Dit is een onderwerp waar nog maar weinig onderzoek naar gedaan is maar wat mijns inziens wel erg interessant is. Zeker als je hierbij de vergelijking kan trekken naar de hedendaagse tendens. Omdat de doelgroep van deze lezing bestond uit theologen die weliswaar zeer goed bekend waren met de Bijbel maar niet met Joodse termen zoals Tzinioet, heb ik geprobeerd mijn lezing door middel van een powerpoint zoveel mogelijk te verduidelijken.

Het onderwerp is grofweg te verdelen in drie deel onderwerpen: Traditionele Halacha ( o,a, Talmoed, Misjnei Tora en Shulchan Aruch), Jiddische Halacha ( Lev Tov, Brantspigl en Seder Mitswot haNasjim) en Jiddische Musar ( Tsennerenne  en Maaseh Buch). Ik heb beschreven hoe in deze boeken de diverse vormen van Tzinioet, zoals omgang met de man en niet-joden, worden beschreven en of hier een algemene tendens in zichtbaar was. Daarna heb ik gekeken hoe er nu tegen tzinioet wordt aangekeken in Ashkenazisch Amsterdam. Hierbij moet natuurlijk altijd het onderscheid gemaakt worden tussen orthodox en liberaal. Belangrijkste is misschien wel dat de visie op eerbaarheid een combinatie is van de ideeën van je omgeving en je eigen gevoel. Er is niet één correct antwoord maar heel veel verschillende interpretaties. Wel worden nog steeds veel dezelfde boeken gebruikt zoals de Shulchan Aruch 

Aan het einde van mijn lezing heb ik de deelnemers een stukje laten lernen. Ik had hiervoor het lied/gebed Esjet Chayil uitgekozen wat traditioneel de man voor zijn vrouw zingt op Sjabbatavond. De deelnemers kregen wat vragen naar aanleiding waarvan ze de tekst beter konden bestuderen. Kernvraag hierbij was : Wat zegt het feit dat dit lied nog steeds gelezen wordt over de rol van eerbaarheid van de vrouw in hedendaags Jodendom? Na de bestudering van de tekst heb ik een klassikale discussie gevoerd. Hierbij zijn er natuurlijk geen foute of goede antwoorden, alleen interpretaties

.IMG_20150828_162859550_HDR

De reacties waren overwegend positief. Vooral het lernen vonden de deelnemers interessant, maar ook de verschillende ideeën over eerbaarheid sprak veel mensen aan. Hopelijk kan ik volgend jaar er weer bij zijn.

Trialoogweekend

Afgelopen weekend was ik begeleider bij het trialoogweekend in het dominicanenklooster in Huissen. Het doel  van dit weekend was om met Joodse, christelijke en islamitische vrouwen samen te komen en teksten te bestuderen onder het thema volharding. De organisatie had elk voor zich een stuk van hun eigen heilige boeken voorbereid om samen met de groep te bestuderen. We hadden afgesproken om ons vooral te concentreren op de rol van Hagar/Hajar binnen de verschillende tradities.

De sfeer van het weekend was erg goed. We hadden van tevoren afgesproken om politiek zoveel mogelijk buiten de beschouwing te laten, vooral ook omdat de verhoudingen ( 1 Joodse, 6 moslima’s en 10 christenen)  niet helemaal evenwichtig waren. Toch was het erg fijn dat verschillende islamitische vrouwen naar mij toekwamen om aan te geven dat hoewel we waarschijnlijk van mening verschilden als het ging over Israël, ze dat goed konden loskoppelen van hun gedachten over Joden.

Hoewel het weekend erg vermoeiend was gaf het ook veel energie. Iedereen was erg open, stelde veel vragen en moedigde erg aan dat ik de joodse rituelen voordeed. Ook waren ze erg enthousiast over de door mij begeleide manier van leren: het Lernen. Hierbij ga je in tweetallen heel diep in op een tekst. Je bestudeert hierbij echt alle punten en komma’s en bekijkt hoe je een woord nog meer kan interpreteren. Overigens bestaat  hierbij geen goed of fout. Het gaat erom dat je het goed kan beargumenten. Na ongeveer een half uur studie ga je vervolgens de tekst plenair bespreken. We hebben alle teksten op deze manier bestudeerd.

trialoogweekend

Afgelopen maandag werden we gevraagd om het weekend nog eens op de radio te komen bespreken bij het programma Dichtbij Nederland. Ik heb hierbij met de islamitische Anne Dijk en de christelijke Wilma Blaak verteld over hoe mooi het was om op zo een open manier bezig te zijn met de teksten. U kunt dit naluisteren.

Al met al dus een zeer inspirerend weekend. Ik kijk uit naar de volgende! Hopelijk wel met een wat evenwichtigere samenstelling.