In dialoog over de coronamaatregelen

, gepromoveerd socioloog op het gebied van complottheorieën en ik schreven een stuk voor Sociale Vraagstukken over het coronadebat. Hoe houd je een open gesprek en kom je erachter wat de ander echt zegt?

Na bijna twee maanden van drastische maatregelen om het coronavirus te bestrijden heeft de regering afgelopen woensdag een stappenplan van versoepeling aangekondigd. Zij lijkt hiermee in te spelen op een grote wens van een deel van de samenleving.

Nu de grootste rampspoed onder controle lijkt te zijn, klinkt de roep om versoepeling steeds luider. De coronamoeheid is toegeslagen, ondernemers maken zich zorgen om hun bedrijven, anderen zuchten naar het oude vrije leven of willen weer fysiek sociaal contact hebben. Voor sommigen zijn de nieuwe versoepelingen niet genoeg.

Tegelijkertijd maken anderen zich zorgen over een (te) snelle versoepeling van maatregelen. Zij hebben idee dat kwetsbaren opgeofferd mogen worden voor de geneugten van de massa.

De vraag is niet langer of we deze politiek-ethische discussie over de coronastrategie gaan voeren, maar vooral hoe. Vooralsnog stemmen de huidige discussies in het publieke domein niet hoopvol. Geen fysieke confrontaties hier, zoals in de Verenigde Staten, maar wel lelijke twitteroorlogen met de naarste verwensingen en BN’ers die in late-night talkshows hun scherpe soundbites de wereld in slingeren.

Simpele tegenstellingen domineren: tussen volksgezondheid en economie, tussen solidariteit en vrijheid, tussen gezonden en kwetsbaren, en natuurlijk tussen het redden van elk leven of zoveel we kunnen/willen. Het lijkt maar moeilijk om een inhoudelijke en respectvolle discussie hierover te voeren, laat staan om bij elkaar of verder te komen.

Familie-appgroep: gevoelige discussie

Dat dit ingewikkeld is, merkten wij toen wij in onze familie-appgroep in een heftige discussie belandden. Ik, Jaron Harambam — gepromoveerd socioloog, single en in prima gezondheid — heb een compleet ander perspectief dan ik, zijn schoonzus, Anne-Maria van Hilst — historica, werkzaam in interreligieuze dialoog, getrouwd, astmapatiënt en waarschijnlijk ziek door het coronavirus.

Anne-Maria is maar langzaam aan het herstellen en benadrukt steeds wat voor een nare ziekte het is. ‘Snap wel dat de overheid zo ingrijpt’, appt ze. ‘Absoluut niet!’, komt Jaron er met gestrekt been in. ‘Nu gaat er veel meer kapot, op psychologisch, sociaal, economisch vlak. Zoals nu kan echt niet langer. Mens en maatschappij wordt gek.’

‘Laat de mensen maar ziek worden’, stelt Jaron, ‘die komen er wel weer bovenop. Mensen zoals jij hadden nooit door moeten gaan met werken en feesten, maar voor de rest…’ Anne-Maria riposteert: ‘Alsof het niet erg is als kwetsbaren doodgaan zolang de gezonden maar normaal kunnen uitgaan en vrienden zien?!’

‘Nee juist niet! Maar hoe moeten we jouw bijstand betalen, jouw zorg betalen, jouw voeding kunnen garanderen als de hele maatschappij op slot zit!’, aldus Jaron.

De scherpe argumenten gingen over en weer. Omdat het ons allemaal zo persoonlijk raakt, en er veel op het spel staat is het een complexe en gevoelige discussie.

Muren omhoog en gelijk halen

Het medialandschap draagt niet bij aan deze maatschappelijke discussie. Controversiële uitspraken doen het misschien goed doen bij algoritmes en tv-shows, ze helpen niet bij het bevorderen van wederzijds begrip, of bij het vinden van een uitweg.

Zoals wij beiden in ons werk tegenkomen wordt het snel een kwestie van gelijk halen, van wij tegen zij. ‘De ander’ is idioot, dom of zelfs gevaarlijk. Voor- en tegenstanders van complottheorieën bombarderen elkaar met ‘feiten’ en verklaren elkaar voor gek.

Doordat bij beide partijen de muren omhooggaan wordt er niet langer geluisterd naar de ander, maar zelf ingevuld. Zo ook in ons app-gesprek, Anne-Maria hoorde in Jarons opmerkingen een eng sociaal-Darwinisme. Terwijl Jaron zich vooral zorgen maakte om haar gezondheid.

Discussies kunnen hierdoor compleet vastlopen. Als je echter doorvraagt met open vragen krijg je meer begrip. Tijdens haar dialoogwerk vroeg een leerling of hij Anne-Maria’s hoorntjes mocht voelen, Joden zouden duivels zijn. Haar eerste reactie was boos worden, de docent wilde hem zelfs de klas uitzetten. Uiteindelijk heeft zij hem laten voelen, de hoorntjes waren er niet, en is toen het gesprek aangegaan. Waarom dacht hij dat? Bleek dat zijn ouders dat hem vertelden, en hij nu toch beter weet.

Bij jezelf blijven

Natuurlijk is dit niet alleszeggend. Belangen en opinies kunnen tegengesteld zijn. Anne-Maria komt regelmatig leerlingen tegen die een drastisch andere of vijandige meningen hebben. Dan kan je best laten weten hoe het je laat voelen, maar hou het bij jezelf. Zo zei Anne-Maria dat zo’n opmerking van Jaron ‘voor mij voelt alsof mijn leven niet belangrijk is, en ik zo maar opgeofferd kan worden’. Door in de ik-boodschap te blijven voelt de ander zich minder aangevallen, en is dialoog en inleving mogelijk

Wij hebben het gesprek even laten rusten. Jaron vond dat hij weinig oog had gehad voor de positie van Anne-Maria. Hij appte dat hij ‘haar angst, vervelende situatie, en zorg om de toekomst absoluut snapt’, en bedankte haar voor dit gesprek. Erkenning van de ander, en hoe dat jouw eigen perspectief verrijkt, leverde Jaron ‘😘😘’ van Anne-Maria op.

Wij hadden natuurlijk het voordeel dat we elkaar, ondanks al onze verschillen, waarderen en vanuit inleving in de ander zo uit de gepeperde discussie konden geraken. Maar hoe doe je dat op grote schaal en met zulke tegengestelde belangen?

Inspraak en dialoog

Het kabinet Rutte poogt dat te doen door alle overwegingen en belangen duidelijk uit te leggen en te leunen op de experts van het Outbreak Management Team. Maar worden de verschillende stemmen op deze manier wel gehoord en tem je hiermee wel de onrust bij deze verschillende groepen? Dit lijkt ons sterk.

Hoe kunnen we nu echt luisteren naar de zorgen en ideeën van de ander, zonder perspectieven uit te sluiten, maar wel met respect en interesse? En hoe kunnen wij op een bredere groep van deskundigen leunen en een meer democratische manier van belangen afwegen opzoeken?

In Ierland hebben ze de afgelopen jaren citizen assemblies georganiseerd welke over controversiële onderwerpen (homohuwelijk en abortus) die als referendum aan de bevolking voorgelegd werden in samenspraak met experts productieve dialogen hebben gevoerd. In tegenstelling tot Brexit en andere referenda, leidde dit niet tot meer polarisatie en maatschappelijke strijd maar juist tot meer begrip en positieve uitkomsten omdat een inhoudelijke en inlevende dialoog gefaciliteerd werd.

Natuurlijk is het belangrijk dat de regering zich daadkrachtig en uniform opstelt. Maar om op de langere termijn voldoende draagvlak voor deze maatregelen te behouden, en om solidariteit tussen de verschillende belangen en maatschappelijke groepen te bevorderen, zijn dit soort democratische manieren van inspraak en dialoog noodzakelijk. Zou het zo’n gek idee zijn om het Ierse voorbeeld te volgen en over dit ongewoon complexe en belangrijke onderwerp burgerplatforms te organiseren?

We zouden dan in goed georganiseerde vorm de verschillende afwegingen, belangen en gevoelens kunnen bespreken met al die verschillende burgers, overheden en experts bij elkaar. Deelnemers zouden later in het publieke debat maatschappelijke woordvoerders worden van de gekozen aanpak.

Het zal niet makkelijk zijn, maar willen wij goed uit deze crisis komen dan is erkenning, begrip en communicatie voor de vele verschillende standpunten noodzakelijk. Alleen samen lukt dat, toch?

Dit artikel verscheen eerder op: https://www.socialevraagstukken.nl/ook-in-onze-familie-appgroep-liepen-de-coronagemoederen-hoog-op/

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s