Rillend van de kou wacht ik voor de Amsterdamse Fatih moskee op het klasje van vandaag. Vanaf een afstandje zie ik de Amsterdamse basisschoolleerlingen opgewonden aan komen lopen, nieuwsgierig naar wat er te gebeuren staat. We komen samen om de gebedshuizentour (https://jck.nl/educatie/gebedshuizentour-voortgezet-onderwijs) te lopen langs de Fatih moskee, Ons Lieve Heer op Solder en de Portugese Synagoge. Zoals altijd heb ik er veel zin in.

De meeste van de leerlingen gaan regelmatig naar een moskee maar zijn toch onder de indruk van dit gebedshuis. Het gebouw werd in 1927 gebouwd als de katholieke kerk de Zaaier. Toen het in 1981 een moskee werd moest er natuurlijk het een en ander veranderd worden, maar je ziet nog steeds veel van het oorspronkelijke gebouw

We worden welkom geheten door Mehmet Yamali, vertegenwoordiger van de moskee en zeer actief in de interreligieuze dialoog. We vertellen hoe de dag eruit gaat zien en dat het belangrijkste doel is kennis te maken met een paar van de levensbeschouwingen die Amsterdam rijk is. Daarbij mag alles gevraagd en gezegd worden, geen taboes, wel met respect voor de ruimte en de mensen die daar gebruik van maken.

Ik vertel dat ik Joods ben maar dat mijn vader als klein kind hier naar de kerk ging. Als ik daarna vertel dat ik bij de Spirit of Amsterdam gesproken heb in deze moskee en dat Mehmet en ik vrienden zijn is de verwarring compleet. Een Jood die spreekt in een Moskee? Hoe kan dat? Een meisje met een pro-Palestinashirt kijkt mij wantrouwend aan: “ jij bent toch tegen “ons” “ ? Hoewel dit niet de eerste keer is dat ik dit hoor word ik toch weer verdrietig van hoe snel mensen tegenover elkaar komen te staan. 

Mehmet legt uit dat er juist veel overeenkomsten zijn tussen Joden en moslims. Zowel in de belangrijke religieuze personen en verhalen als in bepaalde gebruiken. Als wij het daarna hebben over het Arabisch en het Hebreeuws en ze ontdekken dat Arabische joden God ook Allah noemen zijn ze blij verrast.

Na een veel te kort gesprek waarin Mehmet nog een keer benadrukt hoe belangrijk het is om respect te hebben voor elkaars levensbeschouwing moeten wij alweer door naar de kerk. Terwijl ik de groep veilig door de drukke binnenstad probeer te lozen komt een meisje met hoofddoek naast mij lopen. Ze wil toch graag weten hoe het nou precies zit met joden en moslims.? Ik probeer uit te leggen dat moslims en joden heel goed vrienden kunnen zijn. Dat een heleboel basiswaarden hetzelfde zijn, dat koosjer erg lijkt op halal, dat we allebei bidden naar het oosten (Jeruzalem en Mekka), dat eten belangrijk is in onze beide culturen en dat ik veel islamitische vrienden heb.

Ze vraagt mij ook voor wie ik ben “Israël of Palestina”. Ik moet even slikken als ik die vraag krijg. Ik weet dat die komt zodra ik zeg dat ik joods ben. Hoewel het niet makkelijk is ben ik wel blij dat ze het op een open manier vraagt. Het geeft ruimte voor een gesprek. Ik probeer uit te leggen dat ik die vraag lastig vindt. Voor mij is het geen voetbalwedstrijd waar je voor of tegen het ene team bent. Het leed aan beide kanten doet mij heel veel pijn. Dat betekent niet dat het leed hetzelfde is maar dat menselijk leed voor mij niet selectief is. Terwijl ik het verschrikkelijk vind wat er gebeurt in Gaza, zie ik ook het verdriet bij mijn Israëlische vrienden. De burgers in beide landen hebben te maken met politieke keuzes en machtsstructuren waar zij nauwelijks grip op hebben. Veel van mijn Israëlische vrienden protesteren tegen het regeringsbeleid maar hebben zelf ook naasten verloren. Voor mij zijn mensenrechten het enige houvast wat ik heb. Of het nou over moslims, christenen, joden of wie  dan ook gaat. Het meisje knikt instemmend.

Als we aankomen in Ons’ Lieve Heer op Solder zijn de kinderen verbaasd over dat de kerk niet open en bloot gebouwd kon worden maar op de zolder. Alle christenen zijn toch hetzelfde? We hebben een gesprek over hoe wij vaak van “de ander” denken dat die allemaal hetzelfde zijn. Alle moslimvrouwen dragen een hoofddoek! Alle Joden lijken op Anne Frank! Alle christenen gaan zondag naar de kerk! We hebben het over het concept vooroordeel. Als je “de ander” niet ontmoet dan is het makkelijk die vooroordelen vast te houden. Maar door vragen te stellen en elkaar te bezoeken leer je de nuances. Hier gaan we op verder in de Portugese synagoge. De leerlingen schrikken van de beveiliging. Ik vertel dat ik, zeker de laatste jaren, bespuugt, uitgescholden en zelfs bedreigd ben, alleen omdat ik joods ben. Als ik rondvraag of ze een idee hebben waar dat vandaan komt roept een meisje meteen heel hard “Palestina!!”. Het meisje dat naast mij liep, kijkt mij verbaasd aan, “ maar je was toch voor mensenrechten”? Precies! Terwijl ik afscheid neem van de groep krijg ik een paar knuffels van de meiden: hopelijk komen we je nog eens tegen in de moskee!

Dit artikel verscheen ook op Nieuw Wij